برنامه تدريس
«كلام٢»
مقطع تحصيلي:
كارشناسي الاهيات ـ گرايش فقه و
مباني حقوق اسلامي
مدرس: فرهنگ مهروش
سازمان: دانشگاه
آزاد اسلامي (واحد آزادشهر) ـ
گروه الاهيات
زمان: نيمسال
تحصيلي اول ١٣٨٥ـ١٣٨٦
آدرس الكترونيكي مدرس:
F.Mehrvash@cgie.org.ir
ساعت ملاقات (با هماهنگي): سه
شنبهها، ١٠ـ ١٢
١ـ
اهداف آموزشي (كه در پايان
دوره بايد حاصل شده باشد): آشنايي
با شيوۀ استدلال قدما در باب
اثبات نبوت پيامبر اكرم (ص) و
حقانيت مذهب خويش، آشنايي با
مهمترين دلايل اثبات نبوت و امامت
و مهمترين اشكالات مخالفان،
آشنايي با برخي منابع سنتي و جديد
در باب دو موضوع پيش گفته، آشنايي
با ديدگاههاي مختلف در باب دو
موضوع ياد شده.
٢ـ
آرمانهاي آموزشي (كه
علاقهمندان بايد بدان دست يابند):
دريافتن ضرورت تعمق در مباحث
علم كلام و اهميت بنا نهادن زندگي
ديني بر آن، رسيدن به اين فهم كه
معرفت صحيح معارف ديني از آن كسي
خواهد بود كه دين خود را با جديت،
كوشش و جستجو در ميان اديان مختلف
پيدا كرده باشد.
٣ـ
شيوۀ تدريس: در تدريس اين
درس، تكيه بر يك متن درسي خاص
نيست، چرا كه با نظر به ماهيت
عقلي مباحث از يك سو، و در نظر
گرفتن تنگناي وقت از جانب ديگر،
پي گرفتن مباحث از طريق آن در
اولويت قرار ندارد. با اين حال،
به دانشجويان علاقهمند سفارش
ميشود خواندن بخشهاي مرتبط با
بحث را از يك متن سنتي همچون
كشف المراد علامۀ حلي يا
مواقف قاضي عضد ايجي و شروح
آنها را فرو نگذارند. در ضمن درس
نيز از ميان منابع جديد، برخي
منابع مهمتر معرفي خواهند شد.
نخست مباحثي كلي براي آشنايي بهتر
و بيشتر با علم كلام و تصحيح
تلقيهاي احتمالا خطاي دانشجويان
در ميان ميآيند. در جلساتي كوتاه
مباحث توحيد مرور خواهند شد و سپس
حجم عمدۀ وقت را تا پيش از ميان
ترم به مباحث نبوت، و از آن پس را
به مباحث امامت اختصاص خواهيم
داد.
دانشجويان نيز در بحثها شركت
خواهند جست و از آراي خويش در
بارۀ موضوعات مختلف خبر ميدهند.
مدرس خواهد كوشيد بيش از آن كه
پاسخها را با دانشجويان مطرح كند،
آنها را با پرسشها و طبقهبنديها
ذيل هر بحث آشنا سازد.
٤ـ
آيين حضور درس: حضور درس
الزامي نيست، ولي بيخبر ماندن از
آنچه در كلاس ميگذرد، خلاف شئون
دانشجويي دانسته ميشود . اجازه
گرفتن در هنگام ورود و خروج، يا
براي غيبت مرسوم نخواهد بود.
مستمعان آزاد، براي حضور تا آنجا
كه به مدرس مربوط است، منعي
ندارند. در تمام مدت تدريس هيچ كس
حق ايجاد مزاحمت براي درس را
نخواهد داشت و در موارد بسيار
ضروري، لازم است فقط با مدير
محترم اداره امور كلاسها هماهنگ،
و از مراجعه شخصي خودداري شود.
كلاس تنها در تعطيلات رسمي داير
نخواهد گشت و در ساير ايام، بدون
در نظر داشتن عرف عمومي، هر گاه
غيبت عمومي دانشجويان اسباب
اخلالي در درس فراهم آورد، به شدت
(با كسر ٥ نمره از مجموع نمرات
ارفاقي درس) برخورد خواهد شد. مدت
كلاسها در ايام ماه مبارك رمضان
٨٠ دقيقه، و در ديگر ايام، ١٠٠
دقيقۀ كامل است.
٥ـ
ارزشيابي:
٥ـ١ـ تاريخ امتحانها در جدول صفحۀ
بعد (تيتر شمارۀ ٧ طرح درس) اعلام
شده است.
٥ـ٢ـ نحوه امتحانها: افزون بر
امتحان پايان دوره، امتحان ماهانۀ
اول و ميان ترم نيز برگزار خواهد
شد. امتحانها به صورت تشريحي است.
بجز امتحان پايان ترم، در ساير
موارد پاسخگويي به پرسشها در
منزل، و در ظرف مدت يك هفته انجام
خواهد گرفت. در اين پرسشها ذهن
دانشجو به چالش كشيده، و از وي
تحليل مطالبه خواهد شد. در
امتحانات طول دوره، همراه با برگۀ
امتحاني، ديدگاههاي دانشجو نيز
نقد ميشود. دانشجو تنها در جلسه
بعد، پاسخ مكتوب خود را به نقدها
باز ميگرداند. پرسشها به گونهاي
طراحي خواهند شد كه مطالعات شب
امتحاني كارساز نباشند و تلاش
درسي دراز مدت دانشجو در خلال
تحصيل نمايانده شود. در همۀ
امتحانات قوۀ تحليل، ذهن نقاد،
توانايي در نگارش علمي و در
نهايت، التفات وي به تفاوت ميان
بيان علمي و غيرعلمي مطالب و به
بياني گوياتر، ميزان هماهنگي
دانشجو با اهداف تعريف شده در
آموزش درس با امتحانهاي مختلف كشف
ميشود. بجز امتحان پايان نيمسال
كه از ضوابط اداره امتحانات پيروي
خواهد كرد، شركت در امتحانهاي
ديگر براي او اختياري خواهد بود.
بدين سان، هدف از نمره دادن به
برگههاي امتحاني، تنها به دست
دادن برآوردي از وضعيت تحصيلي
دانشجو به خود او خواهد بود.
كاربرد هر گونه كتاب يا جزوه، هر
گونه مشورت، يا هر كاري ديگر از
اين قبيل در هنگام امتحانات طول
دوره مجاز است. در مواردي كه
مشاهده شود كسي مطلبي را نوشته
است كه خود به درستي از معنايش
آگاه نيست، يا رونويسي ناقص و
نامفهومي را بدون افزودن تحليل
خويش در ميان آورده، يا قولي را
به خطا به كسي نسبت داده، از آنجا
كه اين كار سرسري و غير مسئولانه
در بر دارنده هيچ سودي براي وي
نيست و گونهاي توهين به مدرس
است، برگۀ وي تصحيح نخواهد شد. در
برابر، دانشجويان نيز اخلاقاً
موظفند از انتقاد علمي و ارزشيابي
مدرس فرونگذارند. افزون بر دو
نوبت امتحان، در هر جلسه
نمونههايي از پرسشهاي امتحاني به
دانشجويان ارايه خواهد شد؛ باشد
كه بهتر بتوانند براي امتحان
پاياني با نحوۀ طرح پرسشها تفاهم
يابند و ميزان درك خويش را از
كلاس نيز محك بزنند.
٥ـ٣ـ بارم نمرهها:
٥ـ٣ـ١ـ نمرههاي اصلي: طرح پرسش
در آخر هر جلسه، به نحوي كه
بيانگر ميزان درك دانشجو از مطالب
كلاس باشد: ٢٠ نمره، امتحان پايان
ترم: ٧٠ نمره، رعايت شئون
دانشوري: ١٠ نمره [جمعا ١٠٠
نمره].
٥ـ٣ـ٢ـ نمرههاي ارفاقي: امتحان
ماهانه: تا ٢۰ نمره، امتحان ميان
ترم: تا ٣٠ نمره، حضور فعال و
پرسشگري در كلاس، يا هر كار ديگري
كه زمينهساز مطالعۀ مدرس و
آگاهيش از نقاط ضعف خود شود: تا
١٠ نمره، ارتباط خارج از كلاس با
مدرس: تا ١٠ نمره، كار مطالعاتي:
تا ٢٠ نمره.
نمرهها بر مبناي ١٠٠ محاسبه
خواهد شد. مراد از رعايت شئون
دانشوري، آموختن شيوه بحث و
انتقاد صريح و بيتملق در عين
رعايت احترام، دوري جستن از
شيوههاي بيان عوامانه و غير علمي
مباحث، دوري جستن از كارهاي
بيضابطه و نگرشهاي سرسري به
مسايل، و بيدقتي در زمينه مطالب
اعلام شده در باره درس، امتحان،
محل برگزاري درس و هر امري مانند
آنهاست. كار مطالعاتي دانشجو نيز،
ميتواند نگارش يك برگه تحقيقاتي
(در حدود ٤٠٠ ـ ٨٠٠ كلمه)، ترجمه
يك متن لاتين يا عربي (با حجمي در
حدود ٣٠٠٠ كلمه) و خلاصهاي (در
حدود ٢٠٠٠ كلمه) از يك مقاله يا
بخشي از كتابي (با حجمي در حدود
١٠٠ صفحه باشد). در هر مورد، بهتر
است نخست با مدرس نيز مشورت به
انجام رسد. بجز اينها موضوعهاي
ديگري نيز در سطور بعد پيشنهاد
شده است. از پيشنهادهاي دوستان هم
استقبال خواهد شد.
٦ـ
كار مطالعاتي: هدف از كار
مطالعاتي، ايجاد زمينه براي تلاش
علاقهمندان در آموختن نگارش
علمي، به كار بردن صحيح و
استاندارد اصطلاحات و تمرين تحقيق
است. پاسخ به هر گونه پرسشي در
باره كار مطالعاتي، تنها از طريق
تماس الكترونيكي (ايميل)، و يا
ملاقات با هماهنگي قبلي در ساعت
معين پي گرفته خواهد شد.
موضوعهاي پيشنهادي
براي كار مطالعاتي:
تلخيص مبحث نبوت از كتاب كشف
المراد علامۀ حلي، تلخيص يكي
از فصول كتاب احياي فكر ديني
در اسلام اقبال لاهوري، تهيۀ
يك گزارش از مجموع روايات نقل شده
در «كتاب الحجة» از كافي
كليني، تلخيص كتاب اعجاز
القرآن باقلاني، دستهبندي
انواع معجزات ياد شده براي پيامبر
(ص)، تفاوت رويكرد سورههاي مكي و
مدني به «معجزه» و حكمتهاي آن،
ترجمۀ مقالۀ «معجزه» از
دائرةالمعارف دين و اخلاق
الياده، مقايسۀ ادلۀ شيعه و سني
در دلالت «آيۀ غار» بر فضل
ابوبكر، دلالت تكريمهاي اهل بيت
(ع) توسط پيامبر (ص) بر جايگاه
والاي ايشان همچون ميراثبران
نبوت، جايگاه تفاوت مباني توحيدي
شيعه و سني در اختلافات آنها
پيرامون خلافت.
٧ـ
برنامه
زمانبندي:
|
جلسۀ |
تاريخ |
موضوع اصلي بحث |
عناوين فرعي |
برنامه هاي جانبي |
|
اول |
٣/ ٧/ |
آشنايي با
دانشجويان و
اعلام برنامه ها |
|
|
دوم |
١٠/ ٧/ |
کليات |
آشنايي با کلام
اسلامي (مباني و
تاريخ) |
|
|
سوم |
١٧/ ٧/
|
|
|
چهارم |
٢٤/ ٧/ |
مروري بر ادلۀ
اثبات باري در
کلام اسلامي |
|
|
پنجم |
١/ ٨/ |
امتحان ماهانه |
|
ششم |
٨/ ٨/ |
مباحث نبوت عامه |
وجوب بعثت انبياء |
|
|
هفتم |
١٥/ ٨/ |
وجوب عصمت |
|
|
هشتم |
٢٢/ ٨/ |
وحي |
|
|
نهم |
٢٩/ ٨/ |
نبوت خاصه |
ضرورت اعجاز |
|
|
دهم |
٦/ ٩/ |
اعجاز قرآن |
|
|
يازدهم |
١٣/ ٩/ |
عصت پيامبر (ص) |
|
|
دوازدهم |
٢٠/ ٩/ |
ختم نبوت |
امتحان ميان ترم |
|
سيزدهم |
٢٧/ ٩/ |
امامت |
ضرورت امامت |
|
|
چهاردهم |
٤/ ١٠/ |
عصمت امام |
نظرسنجي آموزشي |
|
پانزدهم |
١١/ ١٠/ |
احکام مخالفان |
تقدير از
دانشجويان برتر |
|
شانزدهم |
١٨/ ١٠/ |
عيد سعيد غدير خم |
٨ـ
منابع:
٨ـ١ـ توضيحات: منابع براي
مطالعه علاقهمندان معرفي شدهاند
و به طبع حجم منابع بسيار بيش از
اينهاست. حجم قابل توجهي از منابع
در كتابخانه دانشگاه آزاد اسلامي
واحد آزادشهر به صورت نسخه كاغذي
يا ديجيتال موجود است. كار
مطالعاتي دانشجويان، ترجيحا در
ارتباط با همين منابع تعريف خواهد
شد. افزون بر اينها، به تناسب
موضوعات جزييتر، همواره منابعي
نيز در كلاس معرفي ميگردد. براي
آگاهي از يك متن سنتي، مطالعۀ
كتاب كشف المراد علامۀ حلي
پيشنهاد ميشود.
٨ـ٢ـ معرفي منابع:
آشتياني، احمد، سرمايۀ سعادت،
در توحيد و نبوت و معاد،
چاپخانۀ حيدري، ١٣٤٨ش؛
ابن بابويه، علي بن حسين،
الامامة و التبصرة من الحيرة،
قم، ١٤٠٤ق؛ ابو حاتم رازي، احمد،
اعلام النبوة، به كوشش
صلاح الصاوي و غلامرضا اعواني،
تهران، ١٣٥٦ش؛ ابو سهل نوبختي،
اسماعيل، التنبيه في
الامامة، قطعه بازمانده ضمن
كمالالدين ابن بابويه،
به كوشش علياكبر غفاري،
تهران، ١٣٩٠ق؛ اصفهاني، اسماعيل
بن محمد، دلائل النبوة، به
كوشش محمد حداد، رياض، ١٤٠٩ق؛
بيهقي، احمد بن حسين، دلائل
النبوة، به كوشش عبدالمعطي
قلعجي، بيروت، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥م؛
جوادي آملي، عبدالله، شريعت در
آيينۀ معرفت، تهران، رجاء،
١٣٧٣؛ دلائل الامامة،
منسوب به ابن رستم طبري، نجف،
١٣٨٣ق/١٩٦٢م؛ سيد مرتضي، علي،
الشافي في الامامة، به
كوشش عبدالزهراء حسيني خطيب،
تهران، ١٤١٠ق؛ شوكاني، محمد بن
علي، ارشاد الثقات الي اتفاق
الشرائع علي التوحيد و المعاد و
النبوات، بيروت، دارالكتب
العلميه، ١٩٨٤م؛ صدر، محمد باقر،
تشيع مولود طبيعي اسلام،
ترجمۀ علي حجتي كرماني، تهران،
اطلاعات، ١٣٦٠ش؛ عسكري، مرتضي،
معالم المدرستين، تهران، مجمع
علمي اسلامي؛ همو، نقش ائمه در
احياي دين، تهران، مجمع علمي
اسلامي؛ عضدالدين ايجي،
المواقف، به كوشش عبدالرحمان
عميره، بيروت، دارالجيل، ١٩٩٧م؛
علامۀ حلي، حسن، شرح الباب
الحادي عشر، ترجمۀ علي اصغر
حلبي، تهران، ١٣٧٣ش؛ همو، كشف
المراد في شرح تجريد الاعتقاد،
به كوشش حسن حسن زادۀ آملي، قم،
جامعۀ مدرسين، ١٤١٧ق؛ فريابي،
ابوبكر، دلائل النبوة، به
كوشش عامر حسن صبري، مكه، ١٤٠٦ق؛
ماوردي، علي، اعلام النبوة، به
كوشش محمد بغدادي، بيروت، ١٩٨٧
محمدي ريشهري، محمد، فلسفۀ وحي
و نبوت، قم، ياسر؛ محمدي،
علي، شرح كشف المراد، قم،
دارالفكر؛ مسائل الامامة،
منسوب به ناشئ اكبر، به كوشش
يوزف فاناس، بيروت، ١٩٧١م؛
مصباح يزدي، محمد تقي، راهنما
شناسي، قم، ١٣٦٧ش؛ مطهري،
مرتضي، آشنايي با علوم اسلامي
(بخش كلام)، تهران، صدرا؛ همو،
ختم نبوت، تهران، صدرا؛ مظفر،
محمدرضا، عقائد الاماميه،
قم، انصاريان؛ مفيد، محمد، اوائل
المقالات، بيروت، دارالمفيد،
١٤١٤ق/ ١٩٩٣م؛ مقداد سيوري،
النافع يوم الحشر في شرح باب حادي
عشر، بيروت، دارالاضواء،
١٤١٧ق/ ١٩٩٦م.
كلام٢
جلسۀ دوم:
آشنايي با كلام اسلامي (مباني)
٢٤/ ٧/ ١٣٨٥
١ـ
ايضاح مفاهيم
................ ٢٠ دقيقه
١ـ١ـ
مقدمه: گونهشناسي
تعاليم ديني (عقيدتي، فقهي،
اخلاقي)
١ـ٢ـ
تعريف: دانش عقلي
بحث در بارۀ اصول عقايد
١ـ٢ـ١ـ
اهميت جايگاه عقل
در مباحث كلامي
١ـ٢ـ٢ـ
شباهتها و
تفاوتهاي كلام با فلسفه
١ـ٢ـ٢ـ١ـ بيطرفي
فلسفي و جانبداري متكلمانه
١ـ٢ـ٢ـ٢ـ ابتناي
هر دو بر ادلۀ عقلي
١ـ٢ـ٢ـ٣ـ اختلاف
غايات
١ـ٢ـ٣ـ
ماهيت ميان
رشتهاي علم كلام و ارتباط آن با
ساير دانشها
١ـ٢ـ٣ـ١ـ برخي
علوم وابسته (به نحو سنتي):
تاريخ، فلسفه، علم الحديث، تفسير،
فقه
١ـ٢ـ٣ـ٢ـ عدم
وجود محدوديت در ارتباط برقرار
كردن علوم جديد با آن
ـ
مباحث كلامي دوران معاصر
١ـ٢ـ٣ـ٣ـ مرز
ميان علوم مختلف با كلام (مثلا
كتابي با موضوع اقتصاد اسلامي،
اقتصادي است، يا كلامي؟)
٢ـ
طبقهبندي مباحث
علم كلام ٢٠ دقيقه
٢ـ١ـ
كلام قديم
٢ـ١ـ١ـ
طبقهبندي بر حسب
موضوع بحث: توحيد، نبوت...
٢ـ١ـ٢ـ
طبقهبندي بر حسب
روش: عقلي، نقلي
٢ـ١ـ٢ـ١ـ مذهب
اصحاب حديث
٢ـ١ـ٢ـ٢ـ محاسن
و عيوب هر يك از دو روش عقلي و
نقلي
٢ـ٢ـ
كلام جديد (فلسفۀ
دين)
مآخذ:
مطهري، مرتضي، آشنايي با علوم
اسلامي، بخش كلام؛ غزالي، محمد،
احياء علوم الدين؛
كلام٢
جلسۀ سوم:
آشنايي با كلام اسلامي (مباني)
٢٤/ ٧/ ١٣٨٥
٣ـ
مرور
......................... ١٠
دقيقه
٣ـ١ـ
مقدمه: انواع
تعاليم ديني (عقيدتي، فقهي،
اخلاقي)
٣ـ٢ـ
تعريف علم كلام
٣ـ٢ـ١ـ
شباهتها و تفاوتها
با فلسفه
٣ـ٢ـ٢ـ
كلام همچون ي دانش
ميان رشتهاي
٣ـ٢ـ٣ـ
طبقهبندي مباحث
علم كلام
٤ـ
فوايد و مضرات
گفته شده براي علم كلام
...................... ٢٠ دقيقه
٤ـ١ـ
فوايد
٤ـ١ـ١ـ
فوايد قطعي: اسكات
خصم
٤ـ١ـ٢ـ
فوايد مورد
اختلاف:
٤ـ١ـ٢ـ١ـ كشف
حقيقت گفتار مدعيان پيام آوري
براي بشر از جانب خدا
٤ـ١ـ٢ـ٢ـ دست
يافتن مؤمنان به اصولي كلي براي
تصحيح تلقيها در بارۀ آورندگان
دين
٤ـ٢ـ
مضرات
٤ـ٢ـ١ـ
از ميان رفتن صفاي
باطن فرد و ماندن در دوراهيها، با
نظر به كثرت اختلافات (اكثر اهل
الجنة البله)
٤ـ٢ـ٢ـ
عادت به چون و چرا
و منافات آن با «سمعنا و اطعنا»ي
مطلوب در دين
٤ـ٢ـ٣ـ
امكان فراوان
انحراف فرد در ميان آن همه مسئلۀ
تازه
٤ـ٢ـ٤ـ
واماندن در تحير و
شك دايم، با توجه به ماهيت
ترديدگراي عقل
٤ـ٢ـ٥ـ
مركب بودن مفاهيم
عقلي و بساطت درك عرفاني
٤ـ٢ـ٦ـ
متكلم اگر هنر كند
و نلغزد، تازه همان مؤمني خواهد
شد كه در حين جهالت بدان علوم
بود!
٤ـ٢ـ٧ـ
ايماني را كه
پيامبران آسان به بشر دادهاند،
متكلمان سخت و صعب ميكنند.
٥ـ
بحث آزاد
..................... ٢٠ دقيقه
٥ـ١ـ
چه لزومي دارد
عقايد فرد بر عقل بنا شوند؟
٥ـ٢ـ
آيا ايمان جاهل
برتر است، يا كفر عالم؟
٥ـ٣ـ
چه كساني به مباحث
كلامي علاقه ميورزند و چه كساني
از آن نفرت دارند؟
مآخذ:
مطهري، مرتضي، آشنايي با علوم
اسلامي، بخش كلام؛ غزالي، محمد،
احياء علوم الدين
کلام٢
جلسۀ ششم:
مروری بر ادلۀ اثبات باری
٢٢/ ٨/ ١٣٨٥
1ـ
مقدمه: روش کار
..................................................
١٠ دقیقه
1ـ1ـ
تنها در بارۀ
«ذات» خدا سخن خواهیم گفت و
«صفات» خدا را وامینهیم.
1ـ2ـ
هر یک از براهین
را جدا بیان کرده، با بحث آزاد،
ادلۀ موافقان و منکران استحکام آن
را میسنجیم.
2ـ
براهین
2ـ1ـ
برهان نظم
.........................................
٢٠ دقیقه
2ـ1ـ1ـ
بیان: جهان
مجموعهای منظم، و هر مجموعۀ
منظم، دارای ناظمی است؛ پس خدایی
هست.
2ـ1ـ2ـ
بحث آزاد
2ـ1ـ2ـ1ـ
مصادره به مطلوب
2ـ1ـ2ـ2ـ
مسألۀ شر
2ـ1ـ2ـ3ـ
تمثیلی بودن، و نه
برهانی بودن استدلال
2ـ1ـ2ـ4ـ
شواهد برگرفته از
نظریۀ تکامل و قابل دفاع بودن
تصادف
2ـ2ـ
برهان علیت
.........................................
٣٠ دقیقه
2ـ2ـ1ـ
تقریر اول: برهان
فارابی در امتناع تسلسل علل
2ـ2ـ1ـ1ـ
بیان:
2ـ2ـ1ـ1ـ1ـ
هر حادثی علتی
دارد و جهان هم حادث است، پس علتی
دارد.
2ـ2ـ1ـ1ـ2ـ
اگر موجودات حادث
به نامُحدَثی ختم نشوند، دور حاصل
میشود.
2ـ2ـ1ـ1ـ3ـ
دور باطل است، و
موجودی هست که نامُحدَث باشد؛ که
همان خداست.
2ـ2ـ2ـ
تقریر دوم: برهان
وجوب و امکان ابن سینا
2ـ2ـ2ـ1ـ
بیان
2ـ2ـ2ـ1ـ1ـ
موجود،
ممکنالوجود است، یا واجب (و اگر
ممتنع الوجود باشد موجود نیست و
معدوم است).
2ـ2ـ2ـ1ـ2ـ
ممکنالوجود، وقتی
میخواهد موجود شود، یا وجودش را
از خود گرفته است، و یا از غیر.
2ـ2ـ2ـ1ـ3ـ
خودش که نمیتواند
به خود وجود ببخشد؛ پس وجودش را
از غیر گرفته است.
2ـ2ـ2ـ1ـ4ـ
اگر غیر، ممکن
باشد، وجودش را از غیر خواهد
گرفت، ... تا برسیم به غیری
واجبالوجود.
2ـ2ـ2ـ2ـ
بحث آزاد
2ـ2ـ2ـ2ـ1ـ
نقد هیوم بر برهان
علیت:
2ـ2ـ2ـ2ـ1ـ1ـ
در عالم خارج،
تنها همزمانی پدیدهها مشهود است،
و نه علیت.
2ـ2ـ2ـ2ـ1ـ2ـ
علیت امری ذهنی و
استقرایی است، و نه عینی.
2ـ2ـ2ـ2ـ2ـ
قابل طرح بودن اصل
علیت در فضای ماکرو (و نه میکرو)
2ـ3ـ
برهان وجودی آنسلم
..................................
١٥ دقیقه
2ـ3ـ1ـ
بیان
2ـ3ـ1ـ1ـ
در ذهن خود،
متکاملترین موجود را تصور
میکنیم. این موجود را «خدا»
مینامیم.
2ـ3ـ1ـ2ـ
اگر آن موجود در
عالم خارج موجود نباشد،
متکاملترین نیست؛ چرا که وجود،
خود کمال است.
2ـ3ـ1ـ3ـ
بنا بر این، حتما
آن موجود باید در عالم خارج وجود
داشته باشد.
2ـ3ـ2ـ
بحث آزاد
2ـ3ـ2ـ1ـ
به این ترتیب، هر
موجود عجیب و غریبی باید موجود
باشد: بزرگترین فیل، قویترین
آدم... .
2ـ3ـ2ـ2ـ
برای اثبات مدعا،
نخست باید ثابت کرد هر موجودی که
در ذهن تصور شود، در خارج قابل
تحقق است.
2ـ4ـ
برهان اخلاقی کانت
...................................
١٥ دقیقه
2ـ4ـ1ـ
بیان
2ـ4ـ1ـ1ـ
همۀ انسانها در
همۀ جوامع، در عین اختلافات، به
اصول کلی اخلاق پابندی دارند.
2ـ4ـ1ـ2ـ
این اخلاقیات، یا
توسط خود بشر فراهم شده، و یا از
دیگری گرفته شده است.
2ـ4ـ1ـ3ـ
گستردگی رواج این
اخلاقیات، مانع از اعتقاد به منشأ
بشری برای آن است.
2ـ4ـ1ـ4ـ
به نظر میرسد
موجودی (خدا) هست که دایم بشر را
تشویق و تحریک به اخلاقی زیستن
میکند.
2ـ4ـ2ـ
بحث آزاد
2ـ4ـ2ـ1ـ
اختلافات فراوان
جوامع در اصول اخلاقی
2ـ4ـ2ـ2ـ
ممکن است منشأ
مشترک اخلاق در همۀ جوامع،
نیازهای زیستی مشترک انسانها
باشد.
3ـ
جمعبندی و نتیجه
....................................
١٠ دقیقه
3ـ1ـ
به اعتقاد
خداباوران، آنچه اثبات پذیر است،
«وجود» خداست و این بزگترین ضعف
ملحدان است.
3ـ2ـ
امروز خداباوران
بیش از هر چیز میکوشند باور به
خدا را «معقول» جلوه دهند.
3ـ3ـ
برخی وجود خدا را
با نظر به «مجموع قراین در کنار
هم» قابل دفاع میدانند.
مآخذ:
پترسون، مایکل و دیگران، عقل و
اعتقاد دینی، ترجمۀ ابراهیم
سلطانی و احمد نراقی، تهران، طرح
نو؛ جوادی آملی، عبدالله،
تبیین براهین اثبات خدا تعالی
شأنه، قم، اسراء، ١٤١٧ق/
١٣٧٥ش.
کلام٢
جلسۀ هفتم: وجوب بعثت انبیاء
(آغاز مباحث نبوت عامه)
٢٩/ ٨/ ١٣٨٥
1ـ
مقدمه
1ـ1ـ
جایگاه بحث از
نبوت عامه در میان مباحث کلامی
.................... ٢٠ دقیقه
1ـ2ـ
ایضاح مفاهیم
.....................................
٣٠ دقیقه
1ـ2ـ1ـ
نبی: فردی است که
از جانب خدا وحی دریافت کند؛ خواه
رسول (مأمور به تبلیغ) باشد، یا
نه.
1ـ2ـ2ـ
وجوب بعثت:
1ـ2ـ2ـ1ـ
توضیح معنای وجوب
در مقام ربط با خدا
1ـ2ـ2ـ2ـ
جایگاه بحث
1ـ2ـ2ـ2ـ1ـ
مطرح بودن این
مسئله در صِرف گفتمان عدلیه
1ـ2ـ2ـ2ـ2ـ
اعتقاد اشاعره
مبنی بر این که بشر حق تعیین
تکلیف برای خدا ندارد.
2ـ
استدلال قدما بر
وجوب بعثت انبیاء
2ـ1ـ
جایگاه تاریخی
استدلال ابن سینا (گویا نخست وی
اجزای پراکندۀ این استدلال را در
کنار هم نشانده است) .... ٢٠
دقیقه
2ـ2ـ
بیان آن
...................................................
٣٠ دقیقه
2ـ2ـ1ـ
احتیاج بشر به
قانون
2ـ2ـ1ـ1ـ
انسان مدنی
بالطبع/ بالضروره، زندگی مدنی
محتاج قانون، و قانون محتاج
قانونگذار است.
2ـ2ـ1ـ2ـ
قانونگذار باید از
این صفات برخوردار باشد:
خیرخواهی، بیطرفی، علم کامل، قدرت
برتر برای مؤاخذه
2ـ2ـ2ـ
قانونگذار اصلح
2ـ2ـ2ـ1ـ
انسان این صفات را
ندارد و از لیاقت کافی برای وضع
قوانین برخوردار نیست.
2ـ2ـ2ـ2ـ
تنها این صفات را
خدا داراست.
2ـ2ـ3ـ
وجوب لطف
2ـ2ـ3ـ1ـ
تعریف لطف: امری
که برای بشر بسیار مفید است؛ برای
خدا زحمتی ندارد، و مانع اختیار
بشر نیست.
2ـ2ـ3ـ2ـ
لطف بر خدا واجب
است؛ پس حتما خداوند چنین قانونی
را به بشر میرساند.
کلام٢
جلسۀ هشتم: ضرورت بعثت انبیاء ٢
٦/ ٩/ ١٣٨٥
3ـ
کلیات
3ـ1ـ
مرور
3ـ1ـ1ـ
جایگاه بحث از
نبوت عامه در میان مباحث کلامی
............ ٢٠ دقیقه
3ـ1ـ2ـ
استدلال قدما بر
وجوب بعثت انبیاء
3ـ1ـ2ـ1ـ
احتیاج بشر به
قانون
3ـ1ـ2ـ2ـ
قانونگذار اصلح
3ـ1ـ2ـ3ـ
وجوب لطف
3ـ2ـ
بحث امروز
...............................................
٢٠ دقیقه
3ـ2ـ1ـ
جایگاه بنیادین
این استدلال در میان ادلۀ اثبات
نبوت عامه
3ـ2ـ2ـ
لوازم منطقی آن
3ـ2ـ3ـ
مناقشات در بارۀ
آن
4ـ
لوازم منطقی این
استدلال (و به عبارت بهتر، این
نحوۀ نگرش به «وحی و نبوت»)
............... ٦٠ دقیقه
4ـ1ـ
خداوند این قانون
را از طریق «پیامبران» برای بشر
فرستاده است (و نه مثلا با الهام
به یکایک افراد یا ارسال
فرشتگان...)
4ـ2ـ
برای معرفی
پیامبران، به آنها معجزه اعطا
کرده است؛ امری که تنها پیامبران
بر آن قادرند.
4ـ3ـ
پیامبران باید
معصوم باشند تا مردم بتوانند به
آنها اعتماد کنند.
4ـ4ـ
مهمترین رسالت
انبیاء، تأمین نیاز «زندگی
اجتماعی» بشر به «قوانین راستین»
است.
4ـ5ـ
با توجه به عمومیت
قاعدۀ لطف در همۀ زمانها، هیچ
انسانی از دسترس پیامبران به دور
نمانده است.
4ـ6ـ
همۀ پیامبران، گر
چه با اختلافاتی در امور جزیی، یک
قانون و یک سری آموزشها را به
مردم دادهاند.
4ـ7ـ
وحی الاهی در طول
تاریخ دستخوش هیچ تحریفی نشده، و
کاملا سالم به ما رسیده است.
4ـ8ـ
وحی الاهی همواره
و در هر زمانی بر قوانین بشری
اولویت و برتری دارد و در مقام
تعارض، عقل را باید کنار نهاد.
4ـ9ـ
در مقام درک وحی،
هر گونه توضیح مورد نیازی از جانب
خدا رسیده، و بشر بیهیچ مشکلی
قادر به درک وحی است.
4ـ10ـ
همان ضرورتها که
در زمان وحی قوانین بوده، همچنان
تا آخر دوران برجاست (حلال محمد
حلال الی یوم القیامة...)
4ـ11ـ
این قوانین الاهی
در هیچ شرایطی محتاج تغییر نیست.
4ـ12ـ
هر چیزی که برای
سعادت بشر لازم، و خطای بشر در آن
محتمل بوده، در این قانون آمده، و
چیزی از قلم نیفتاده است.
4ـ13ـ
برای دستیابی به
رشد و سعادت در دنیا و آخرت، تنها
باید کوشید آنها را درست فهم و
پیاده کرد.
کلام٢
جلسۀ نهم: ضرورت بعثت انبیاء ٣
١٣/ ٩/ ١٣٨٥
5ـ
کلیات
.................................................................................................................
٢٠ دقیقه
5ـ1ـ
مرور
5ـ1ـ1ـ
جایگاه بحث از
ضرورت بعثت انبیاء در مباحث کلامی
5ـ1ـ2ـ
استدلال قدما در
اثبات ضرورت بعثت انبیاء
5ـ1ـ3ـ
لوازم منطقی
اعتقاد بدان
5ـ2ـ
بحث امروز:
مخالفتها با این دیدگاه
6ـ
مخالفتها با
استدلال منتسب به ابن سینا و نقد
آنها
6ـ1ـ
ضرورت آگاهی
دانشجویان الاهیات از این
دیدگاهها، و لزوم تلاش برای آگاهی
از ماهیت و قول صحیح در مورد آنها
6ـ2ـ
مشهورترین نقدها
7ـ
انتقادات کلاسیک
.....................................................................................................
٢٠ دقیقه
7ـ1ـ1ـ1ـ
نقد معروف به
«شبهۀ براهمه» (احکام دینی خلاف
عقل مردود، و احکام دینی مطابق
عقل لغوند).
7ـ1ـ1ـ2ـ
نقد اشاعره در
بارۀ منع ضرورت امری برای خدا،
وجوب لطف... (در کلام١ مفصلا نقد
شده است)
7ـ1ـ1ـ3ـ
نقد برخی شکاکان
شهروند عالم اسلام: وجود شواهدی
قرآنی دال بر عدم عصمت پیامبران
به زعم آنها
7ـ1ـ1ـ3ـ1ـ
دلالت ظواهر آیات
قرآن بر سر زدن گناه از
برخی پیامبران همچون داوود،
موسی... (ع)
7ـ1ـ1ـ3ـ2ـ
روایات رسیده در
بارۀ گناه یوسف در عدم تکریم
پدرش، گناهان پیامبر (ص) پیش از
بعثت...
7ـ1ـ2ـ
نظریات رایج در
عرصۀ علوم انسانی مدرن
..........................................
٤٠ دقیقه
7ـ1ـ2ـ1ـ
دیدگاه مستشرقان
در بارۀ وحی
7ـ1ـ2ـ2ـ
دیدگاه دین شناسان
در بارۀ تکامل تاریخی دین
7ـ1ـ2ـ3ـ
دیدگاه
انسانشناسان در بارۀ وجود جوامع
بیدین، یا برخوردار از عقاید
مخالف با اصول ادیان بزرگ
7ـ1ـ2ـ4ـ
انتقادات
زبانشناسان و فلاسفۀ مدرن دین
(اصحاب هرمنوتیک، ترجمهشناسان
و...)
7ـ1ـ2ـ5ـ
دیدگاه حقوقدانان
در بارۀ جایگاه عرف در وضع قانون
و لزوم تحول عصری قوانین
7ـ2ـ
دستهبندی اهم
پاسخهای عمومی به این دیدگاهها
(افزون بر نقدهای جزیی که به هر
یک وارد است) ..... ٢٠ دقیقه
7ـ2ـ1ـ
التزام به شیء،
مقتضی التزام به لوازم آن است و
لذا چون وجوب نبوت عقلا ثابت شد،
چنین انتقاداتی نارواست.
7ـ2ـ2ـ
بسیاری از
دیدگاههای یاد شده، فرضیاتی علمی
هستند که جای نقد بسیار دارند.
7ـ2ـ3ـ
ضعف بسیاری از
روایات تاریخی مورد استناد و عدم
کفایت آنها در اثبات امری.
کلام٢
جلسۀ دهم: اعجاز قرآن کریم١ (آغاز
مباحث نبوت خاصه)
٢٧/ ٩/ ١٣٨٥
1ـ
مرور
....................................................................
٢٠ دقیقه
1ـ1ـ
سخن بر آن بود که
بعثت انبیاء به طور کلی (اعم از
پیامبر اسلام (ص) و دیگر پیامبران
(ع)، چه ضرورتی دارد.
1ـ2ـ
اکنون بناست وارد
مباحث نبوت خاصه شویم.
1ـ3ـ
از مهمترین مباحث
نبوت خاصه، اعجاز قرآن
کریم است.
1ـ4ـ
مسلمانان، با
استناد به معجزه بودن قرآن
کریم، آن را شاهد صدق نبوت پیامبر
اکرم (ص) میدانند.
2ـ
کلیات
2ـ1ـ
معنای اعجاز:
...............................................................
٢٠ دقیقه
2ـ1ـ1ـ
انجام کاری خرق
عادت (معجزه)
2ـ1ـ2ـ
همراه با ادعای
نبوت و ادعای عجز مخالفان از
اتیان به معجزه (تحدی)
2ـ1ـ3ـ
مطابق با درخواست
مخالفان
2ـ1ـ4ـ
برای اثبات
پیامبری
2ـ2ـ
مباحث مرتبط
................................................
٢٠ دقیقه
2ـ2ـ1ـ
از نظرگاه متکلمان
مسلمان، همۀ پیامبران (ص)
معجزهای برای اثبات حقانیت خود
آوردهاند.
2ـ2ـ2ـ
اعجاز برای
بینندگان با رؤیت، و برای بقیه با
تواتر ثابت میشود.
2ـ3ـ
معجزات پیامبر
اکرم (ص)
..............................................
١٠ دقیقه
2ـ3ـ1ـ
از نگاه مسلمانان،
پیامبر اسلام (ص) معجزات مختلفی
داشتهاند.
2ـ3ـ2ـ
مهمترین معجزۀ
ایشان قرآن است.
2ـ3ـ3ـ
معجزات همۀ
پیامبران مربوط به زمان خودشان
بوده است، ولی معجزه پیامبرخاتم
(ص) ابدی است.
3ـ
ریشههای بحث در
بارۀ اعجاز قرآن در روایات و
گزارشهای اسلامی
........................... ٣٠
دقیقه
3ـ1ـ
اتهام زدن به
پیامبر (ص) به عنوان ساحر و... به
آن دلیل بود که احساس میکردند
این سخن عادی نیست.
3ـ2ـ
درعین مخالفت با
پیامبر (ص) به شنیدن تلاوت
قرآن وی راغب بودند و از خود
بیخود میشدند.
3ـ3ـ
آیاتی از قرآن
کریم، ناظر به آن است که اگر
جنیان و انسیان همه گرد آیند،
نمیتوانند کتابی بیاورند مثل:
3ـ3ـ1ـ
کل قرآن:
قل لئن اجتمعت الانس و الجن علی
ان یأتوا بمثل هذا القرآن لایأتون
بمثله (اسراء/ ١٧/ ٨٨).
3ـ3ـ2ـ
ده سوره از آن: ام
یقولون افتراه قل فأتوا بعشر سور
مثله مفتریات (هود/ ١١ ١٣)
3ـ3ـ3ـ
یک سوره از
قرآن:
3ـ3ـ3ـ1ـ
و ان کنتم فی ریب
مما نزلنا علی عبدنا فأتوا بسورة
من مثله (بقره/ ٢/ ٢٣).
3ـ3ـ3ـ2ـ
ام یقولون افتراه
قل فأتوا بسورة من مثله (یونس/ ١٠
٣٨).
3ـ3ـ4ـ
یک آیه: ام یقولون
تقوله بل لایؤمنون فلیأتوا بحدیث
مثله ان کانوا صادقین (طور/ ٥٢/
٣٣ـ٣٤).
3ـ4ـ
برخی کسان که
خواستند به تحدی قرآن پاسخ
گویند و ناموفق ماندند:
4ـ
موضوع هفتۀ آینده:
مروری بر مهمترین دیدگاهها در
بارۀ اعجاز
قرآن
کلام٢
جلسۀ یازدهم: اعجاز قرآن
٤/ ١٠/ ١٣٨٥
امتحان میان ترم ـ نظرسنجی آموزشی
5ـ
مرور
.............................................................................
١٠ دقیقه
5ـ1ـ
بحث ما در بارۀ
نبوت عامه به پایان رسید.
5ـ2ـ
در یادکرد
مهمترین مباحث نبوت خاصه، متوجه
بحث اعجاز قرآن و عصمت
شدیم.
5ـ3ـ
در بارۀ اعجاز
قرآن، کلیات و تعاریفی گفته
شد.
5ـ4ـ
بحث امروز: مروری
بر مهمترین دیدگاهها در بارۀ
اعجاز
قرآن
6ـ
دیدگاههای کهن در
بارۀ اعجاز قرآن
.........................................
٢٠ دقیقه
6ـ1ـ
اعجاز بلاغی:
اعجاز قرآن کریم در
زیباییهای ادبی آن است که هیچ
سخنوری قادر به تحدی با آن نیست.
6ـ2ـ
اثر نفسی:
6ـ2ـ1ـ
اعجاز قرآن
در اثر عاطفی و روحی خاصی است که
بر انسانها مینهد.
6ـ2ـ2ـ
هیچ کس جز خدا به
ماهیت آن اثر و چگونگی تأثیر آن
بر نفس انسان واقف نیست.
6ـ3ـ
صرفه (دیدگاه سید
مرتضی و ...):
6ـ3ـ1ـ
عربها اگر اراده
میکردند، میتوانستند مانند
قرآن بیاورند.
6ـ3ـ2ـ
اعجاز قرآن
در این است که خداوند همتهای آنها
را از این که بخواهند همانند
قرآن بیاورند بازگرداند.
6ـ4ـ
اخبار غیبی:
6ـ4ـ1ـ
اعجاز قرآن
به اخبار غیبی مهمی است که در آن
آمده است.
6ـ4ـ2ـ
از آن جمله، اخبار
قرآن به پیروزی روم بر
ایران است که در آغاز سورۀ روم
بدان اشاره شده.
6ـ5ـ
مجموعۀ عوامل فوق
همراه هم
7ـ
دیدگاههای رایج در
عصر مدرن
7ـ1ـ
اعجاز علمی
................................................................
٢٠ دقیقه
7ـ1ـ1ـ
مباحث قرآن در
بارۀ تلقیح ابرها
7ـ1ـ2ـ
گهواره بودن زمین
7ـ1ـ3ـ
حرکت خورشید به
دور زمین
7ـ2ـ
آفرینش و تصویرگری
هنری
...........................................
١٠ دقیقه
7ـ2ـ1ـ
دیدگاههای سید
قطب، عالم مصری در بارۀ جلوههای
هنری تصویرسازی
قرآن
7ـ2ـ2ـ
بیان:
7ـ2ـ2ـ1ـ
در قرآن هر
مسئلهای، به نحوی بسیار زیبا،
همانند یک فیلم سینمایی در ذهن
قابل تجسم است.
7ـ2ـ2ـ2ـ
قرآن
از تمثیل، استعاره، و مجاز چنان
مدد جسته است که مفاهیم در ذهن
خواننده مجسم شوند.
7ـ3ـ
اعجاز عددی
(دیدگاههای رشاد خلیفه)
............................ ٢٠
دقیقه
7ـ3ـ1ـ
الف) امهات مسایل
قرآنی مضربی از عدد 19 هستند.
7ـ3ـ1ـ1ـ
تعداد سورهها:
١١٤ = ٦ × ١٩
7ـ3ـ1ـ2ـ
تعداد آیات: ٦٣٤٦
= ٣٣٤ × ١٩
7ـ3ـ1ـ3ـ
الله: ٢٦٩٨ = ١٤٢
× ١٩
7ـ3ـ1ـ4ـ
جمع شمارۀ آیاتی
که الله دارد: ١١٨١٢٣ = ٦٢١٧ × ١٩
7ـ3ـ1ـ5ـ
تعداد حروف بسمله:
١٩
7ـ3ـ2ـ
ب) تساوی اعداد
مرتبط با موضوعات مترادف در
قرآن
7ـ3ـ2ـ1ـ
یوم و لیل، مساوی،
٣٦٥ بار
7ـ3ـ2ـ2ـ
امام و مشتقاتش،
١٢ بار
7ـ3ـ2ـ3ـ
شهر (ماه)، ١٢ بار
7ـ4ـ
اعجاز سبکی
قرآن کریم
........................................
١٠ دقیقه
7ـ4ـ1ـ
هر انسانی در عموم
نوشتارهای خود، سبکی در جملهسازی
دارد.
7ـ4ـ2ـ
بر اساس کاربری
ناخودآگاه سبک خویش، جملاتی را با
طول متوسطی بهتقریب هماندازه سر
هم میکند.
7ـ4ـ3ـ
شخص معمولا
نمیتواند در نوشتارهای مختلف
خود، طول متوسط جملاتی متفاوت
داشته باشد.
7ـ4ـ4ـ
آیات قرآن
در آغاز بسیار کوتاه بودند و به
مرور، طول متوسط آیات افزون شد.
7ـ4ـ5ـ
طول متوسط آیات
قرآن آن قدر منظم رشد یافته،
که بر پایۀ آن زمان نزول آیه قابل
تشخیص است.
8ـ
جمعبندی و
نتیجهگیری
.................................................
١٠ دقیقه
8ـ1ـ
شرایط دیگری نیز
برای پیامبران یاد کردهاند:
طهارت مولد، بری بودن از
بیماریهایی هراسآور، امانت...
8ـ2ـ
در جلسۀ بعدی به
آخرین مبحث نبوت خاصه، یعنی عصمت
خواهیم پرداخت.
کلام٢
جلسۀ دوازدهم: اعجاز قرآن٢:
دیدگاههای رایج در عصر مدرن
١١/ ١٠/ ١٣٨٥
9ـ
مرور
.............................................................
١٠ دقیقه
9ـ1ـ
دیدگاههای کهن در
بارۀ اعجاز قرآن طرح شد.
9ـ2ـ
از میان دیدگاههای
معاصر، نمونههایی از اشارات به
اعجاز علمی توضیح داده شد:
9ـ2ـ1ـ
مباحث قرآن در
بارۀ تلقیح ابرها
9ـ2ـ2ـ
گهواره بودن زمین
9ـ2ـ3ـ
حرکت خورشید به
دور زمین
10ـ
بحث امروز: سایر
جنبههای اعجاز قرآن از دید
معاصران
10ـ1ـ
آفرینش و تصویرگری
هنری
...............................................
٢٠ دقیقه
10ـ1ـ1ـ
دیدگاههای سید
قطب، عالم مصری در بارۀ جلوههای
هنری تصویرسازی
قرآن
10ـ1ـ2ـ
بیان:
10ـ1ـ2ـ1ـ
در قرآن هر
مسئلهای، به نحوی بسیار زیبا،
همانند یک فیلم سینمایی در ذهن
قابل تجسم است.
10ـ1ـ2ـ2ـ
قرآن
از تمثیل، استعاره، و مجاز چنان
مدد جسته است که مفاهیم در ذهن
خواننده مجسم شوند.
10ـ2ـ
اعجاز عددی
(دیدگاههای رشاد خلیفه)
.....................................
٢٠ دقیقه
10ـ2ـ1ـ
الف) امهات مسایل
قرآنی مضربی از عدد 19 هستند.
10ـ2ـ1ـ1ـ
تعداد سورهها:
١١٤ = ٦ × ١٩
10ـ2ـ1ـ2ـ
تعداد آیات: ٦٣٤٦
= ٣٣٤ × ١٩
10ـ2ـ1ـ3ـ
الله: ٢٦٩٨ = ١٤٢
× ١٩
10ـ2ـ1ـ4ـ
جمع شمارۀ آیاتی
که الله دارد: ١١٨١٢٣ = ٦٢١٧ × ١٩
10ـ2ـ1ـ5ـ
تعداد حروف بسمله:
١٩
10ـ2ـ2ـ
نقدها بر این
دیدگاه:
10ـ2ـ2ـ1ـ
اولا، اعجاز کاری
است که دیگری نتواند بکند؛ این
موارد در عین زیبایی اعجاز نیست.
10ـ2ـ2ـ2ـ
ثانیا، بسیاری از
این موارد، درست شمارش نشده، و
گاه در آن اختلاف نظر است.
10ـ2ـ2ـ3ـ
ثالثا، برای دیگر
آثار بشری چنین مطالعهای اگر
صورت گیرد، نتایج مشابه بعید
نیست.
10ـ2ـ3ـ
ب) تساوی اعداد
مرتبط با موضوعات مترادف در
قرآن
10ـ2ـ3ـ1ـ
یوم و لیل، مساوی،
٣٦٥ بار
10ـ2ـ3ـ2ـ
امام و مشتقاتش،
١٢ بار
10ـ2ـ3ـ3ـ
شهر (ماه)، ١٢
بار...
10ـ3ـ
اعجاز سبکی
قرآن کریم
.............................................
٢٠ دقیقه
10ـ3ـ1ـ
هر انسانی در عموم
نوشتارهای خود، سبکی در جملهسازی
دارد.
10ـ3ـ2ـ
بر اساس کاربری
ناخودآگاه سبک خویش، جملاتی را با
طول متوسطی بهتقریب هماندازه سر
هم میکند.
10ـ3ـ3ـ
شخص معمولا
نمیتواند در نوشتارهای مختلف
خود، طول متوسط جملاتی متفاوت
داشته باشد.
10ـ3ـ4ـ
آیات قرآن
در آغاز بسیار کوتاه بودند و به
مرور، طول متوسط آیات افزون شد.
10ـ3ـ5ـ
طول متوسط آیات
قرآن آن قدر منظم رشد یافته،
که بر پایۀ آن زمان نزول آیه قابل
تشخیص است.
11ـ
شرایط دیگری نیز
برای پیامبران یاد کردهاند
................................
١٠ دقیقه
11ـ1ـ
یادکرد موارد:
11ـ1ـ1ـ
طهارت مولد
11ـ1ـ2ـ
بری بودن از
بیماریهایی هراسآور
11ـ1ـ3ـ
امانت و صداقت...
11ـ2ـ
نقد: پسینی بودن
یادکرد این موارد و عدم وجود ثمرۀ
عملی برای آنها
12ـ
جمعبندی،
نتیجهگیری و تقدیر از دانشجویان
برتر ........................ ٢٠
دقیقه
12ـ1ـ
ضرورت به کار
انداختن عقل و کورکورانه هر مرید
مکتبی نشدن
12ـ2ـ
دوری از تعصب و
شنیدن حق طلبانۀ حرف همۀ طرفین
دعوا
12ـ3ـ
تواضع علمی با
توجه به این که مخافان هم گاه
دلایل محکم دارند.
12ـ4ـ
ضرورت احساس
مسئولیت و افزایش تلاش علمی برای
پاسخگو بودن به پرسشهای کلامی عصر
جدید
دانشجوی گرامی،
با سلام و آرزوی
توفیق، خواهشمندم پیش از پاسخ به
پرسشها، توضیحات این چند خط را با
دقت بخوانید.
به همۀ پرسشهای 1ـ٥ پاسخ دهید.
این امتحان تا سقـف ٢٠ نمره مثبت
(از مجموع ٣٠ نمرۀ طول ترم) به
نمره پایانی شما خواهد افزود و
از آن هیچ نخواهد کاست. فلسفه
آن آگاهی یافتن من و شما از نقاط
قوت و ضعف خویش، و تمرینی برای
نگارش علمی، نقادی و نقدپذیری
است. خواهشمندم در شرایط
بیعلاقگی، کسالت، یا هر عذر
دیگری از این دست، هیچ ننویسید و
وقتی زنده را بدان اختصاص دهید.
پاسخهای شما تنها هفته بعد از
امتحان دریافت خواهد شد. در صورت
نیاز به مشورت مدرس در طول این
هفته، میتوانید از طریق پست
الکترونی (ایمیل)، پرسشهای خود را
با او در میان گذارید. یک هفته
بعد از تحویل پاسخها به مدرس،
اشکالات شما که در حاشیۀ برگۀ
امتحانیتان مکتوب شده، به شما
ابلاغ خواهد شد. از آن پس یک هفته
فرصت دارید نسبت به رفع آن
اشکالات اقدام، و برگۀ اصلاحی را
به پاسخهای نخستین ضمیمه کنید. در
این مرحله، مدرس در مقایسۀ دو
برگه و سنجش میزان پیشرفت شما،
ارزشیابی نهایی خود را در قالب
نمرۀ واقعی اعلام خواهد کرد.
هر گاه در این امتحان قادر به کسب
نمره واقعی بالاتر از 85 (از 100
نمره) شوید، آگاهیهای شما در
زمینۀ درس، در حد یک دانشجوی خوب
رشته الاهیات است. دانشجویانی که
نمرهای میان 60 تا 85 کسب کنند،
آنچه را که از یک دانشجوی متوسط
رشته الاهیات انتظار میرود
برآوردهاند.
افزون بر «نمره واقعی»، «نمره
رسمی» نیز برایتان ثبت خواهد
افتاد که نشان میدهد پایان
نیمسال با چنین گونه پاسخی به
پرسشها، در حدود چه نمرهای به
اداره امتحانات گزارش خواهد گشت.
نمره رسمی، به هیچ روی نشانگر
بنیه علمی شما نیست و نمره مثبتی
که به تلاشتان تعلق میگیرد، بر
آن پایه نخواهد بود.
لازم است پاسخ شما معلوم كند كه
درس را فهمیدهاید. کلیه مطالب
تنها با انشای شخص شما نوشته شده
باشند. بدین سان، از آوردن
کلمات و جملاتی که خود معنای آن
را نفهمیدهاید به شدت پرهیز کنید
و در این زمینه تا حد ممکن سختگیر
باشید؛ چرا که در این صورت به
برگه شما نمره واقعی (و نه رسمی)
صفر تعلق خواهد گرفت. مطمئن
باشید پرسشها به گونهای طراحی
شدهاند که برای دستیابی به این
اهداف، مطالعه صرف آن پاره از
کتاب که در بردارنده توضیحاتی در
باره مطلب است بسنده نخواهد بود.
بر پایه همین منطق، لازم است از
رونویسی مطالب کتابها و نگارش
استدلالی بجز آنچه خود بدان
معتقدید و میتوانید پس از
استمرار بحث حضوری و رویاروی از
آن دفاع کنید، جدا بپرهیزید؛ چرا
که سودی برایتان ندارد، وقت مدرس
را میگیرد و ازیرا گونهای توهین
به وی تلقی خواهد شد.
نیز تقلب در
امتحان و رونویسی کورکورانه دست
نوشتههای دیگران، به عواقب سوئی
منجر خواهد شد (نک: سیلابس کلی
درس).
در پاسخ به این پرسشها، کاربرد
منابعی كه در خلال درس معرفی شده،
گر چه ضروری نیست، بسیار مفید
است. لازم است وقتی مطلبی را از
كسی نقل میكنید، حتما به گونهای
دقیق به آثار وی ارجاع دهید.
افزون بر این، لازم است منابع خود
را در پاسخگویی به سؤال یاد كنید.
كاربرد منابع دست اول به دریافت
نمرههای ارفاقی خواهد انجامید.
به هر روی، ارجاع باید به گونهای
باشد كه مدرس بتواند با مراجعه به
منبع، مطلب را بیابد. بدین سان
افزون بر جلد و صفحه، یادكرد
مشخصات نشر كتابها نیز لازم است.
حتما: ١) برگه پرسشها را به
پاسخنامه خود ضمیمه، و شماره پرسش
را در پاسخ قید کنید؛ ٢) تنها بر
برگه سفید آـ4 و تنها با
خودکار مشکی بنویسید؛ ٣) لازم
است نوشته شما از طرف راست 8
سانتیمتر حاشیه داشته باشد و در
هر صفحه بیش از 15 خط نوشته نشود؛
4) مشخصات خود را تنها در کادر
پیشبینی شده بنویسید؛ 5) جز
منگنه کردن (تنها از محل مشخص
شده)، هیچ روش دیگری را
برای به هم پیوستن برگههای خود،
کار نگیرید و از افزودن شیرازه و
طلق ومانند آنها خودداری کنید. در
میانۀ آخرین سطر صفحه، شمارۀ
صفحه را قید کنید.
بدون رعایت اینها،
برگه امتحانی از شما گرفته نخواهد
شد.
رعایت حجم پاسخها بر پایه همان
مقدار که برای هر سؤال مجاز
دانسته شده، ضروری است. اگر کمتر
از حجم یاد شده نیز توضیح دهید،
بدان معناست که مطلب بیشتری برای
بیان در خاطر نداشتهاید و اگر
بیشتر بنویسید، بدان معناست که
(با فرض درست بودن پاسخ) در بیان
آنچه فهمیدهاید ضعف دارید. بدین
سان، لازم خواهد شد هم فشرده
نویسی و هم نگارش ضابطهمند را
تمرین کنید. پیش از پاكنویس كردن
پاسخها، در موارد تردید برای رفع
غلطهای املایی به فرهنگ لغت
مراجعه كنید.
غلط املایی در شأن
دانشجو نیست و در صورت مشاهده،
نمرۀ (واقعی) صفر منظور خواهد شد.
بکوشید چینش مطالب در نوشته شما
از یک نظم منطقی برخوردار باشند؛
چنان که خواننده به آسودگی بتواند
استدلالهایتان را دنبال کند.
رعایت علایم نگارشی (نقطه،
ویرگول، علامت تعجب، نقطهویرگول،
علامت سؤال، گیومه، پرانتز،
تورفتگی آغاز پاراگراف...)
ضروری است.
موفق باشید.
توجه: در پاسخ
گفتن به پرسشها، استفاده از منابع
مناسب و معرفی و ارجاع به آنها
ضروری است و اساساً هدف از طرح
چنین پرسشهایی سوق دادن شما به
سمت آشنایی و کاربرد آن منابع
است.
1ـ
در بارۀ هر یک از
اصطلاحات زیر چنان توضیح دهید و
مثال بزنید که معلوم شود آنها را
فهمیدهاید: «ضرورت بعثت انبیاء»،
«نبوت عامه»، «وجوب لطف بر خدا»،
«اشاعره»، «عدلیه»، «کلام جدید»
(هر یک حدود ٥٠ کلمه، ٣٠ نمره).
2ـ
میانرشتهای بودن
دانش کلام به چه معناست؟ با بیان
مثالهایی چند، مسئله را توضیح
دهید (حدود ٥٠ کلمه، ١٠ نمره).
3ـ
مباحث علم کلام در
عصر حاضر چگونه طبقهبندی
میشوند؟ کدام بخش از این
طبقهبندی خاص عالم اسلام، و
کدامیک مشترک با سایر ادیان است؟
زیرشاخههای هر یک از دو شاخۀ
اصلی علم کلام کدامند؟ (حدود ١٠٠
کلمه، ٢٠ نمره).
4ـ
کدام یک از آثار
زیر، نوشتارهایی متکلمانه محسوب
میشوند؟ چرا؟ بجز علم کلام، آنها
را با چه حوزههای دیگری از دانش
بشری میتوان مرتبط شمرد؟ با توجه
به ماهیت میانرشتهای علم کلام،
جایگاه این آثار را در میان معارف
بشری تبیین کنید (هر یک حدود ٥٠
کلمه، ٢٠ نمره).
الف) ـ پیامبر امی: کتاب
شهید مطهری در اثبات امی بودن
پیامبر اکرم (ص)
ب) ـ احکام نماز در کرۀ ماه و
دیگر سیارات آسمانی (نوشتۀ حضرت
آیة الله مکارم شیرازی)
پ) ـ تفسیر علامۀ طباطبایی بر آیۀ
٨٣ سورۀ کهف (١٨)، در شرح این
دیدگاه که «ذی القرنین» یاد شده
در این آیه، احتمالا کورش کبیر،
پادشاه ایرانی است.
ت) ـ شهید آگاه: نوشتۀ
حضرت آیت الله صافی گلپایگانی، در
رد دیدگاه نویسندۀ کتاب شهید
جاوید، مبنی بر بیاطلاعی امام
حسین (ع) از سرنوشت خویش پس از
قیام
5ـ
چه فواید و مضراتی
برای علم کلام برشمردهاند؟ با
رعایت اصول پاراگرافنویسی، در یک
پاراگراف استاندارد توضیح
دهید (حدود ٢٠٠ کلمه، ٢٠ نمره؛
میتوانید برای آگاهی از این
اصول، به پایگاه اینترنتی زیر
مراجعه فرمایید:
www.fmehrvash.com؛
یادآوری: رعایت این اصول در
امتحان پایان ترم ضروری است).
امتحان میان ترم
دانشجوی گرامی،
با سلام و آرزوی
توفیق، خواهشمندم پیش از پاسخ به
پرسشها، توضیحات این چند خط را با
دقت بخوانید.
از میان پرسشهای زیر، تنها به دو
مورد پاسخ دهید. این امتحان تا
سقـف ٣٠ نمرۀ مثبت (از مجموع ٣٠
نمرۀ طول ترم) به نمره پایانی شما
خواهد افزود و از آن هیچ
نخواهد کاست. فلسفه آن آگاهی
یافتن من و شما از نقاط قوت و ضعف
خویش، و تمرینی برای نگارش علمی
است. خواهشمندم در شرایط
بیعلاقگی، کسالت، یا هر عذر
دیگری از این دست، هیچ ننویسید و
وقتی زنده را بدان اختصاص دهید.
پاسخهای شما تنها هفته بعد از
امتحان دریافت خواهد شد. در صورت
نیاز به مشورت مدرس در طول این
هفته، میتوانید از طریق پست
الکترونیکی (ایمیل)، پرسشهای خود
را با او در میان گذارید.
هر گاه در این امتحان قادر به کسب
نمره واقعی بالاتر از 85 (از 100
نمره) شوید، آگاهیهای شما در
زمینۀ درس، در حد یک دانشجوی خوب
رشته الاهیات است. دانشجویانی که
نمرهای میان 60 تا 85 کسب کنند،
آنچه را که از یک دانشجوی متوسط
رشته الاهیات انتظار میرود
برآوردهاند.
افزون بر «نمره واقعی»، «نمره
رسمی» نیز برایتان ثبت خواهد
افتاد که نشان میدهد پایان
نیمسال با چنین گونه پاسخی به
پرسشها، در حدود چه نمرهای به
اداره امتحانات گزارش خواهد گشت.
نمره رسمی، به هیچ روی نشانگر
بنیه علمی شما نیست و نمره مثبتی
که به تلاشتان تعلق میگیرد، بر
آن پایه نخواهد بود.
لازم است پاسخ شما معلوم كند كه
درس را فهمیدهاید. کلیه مطالب
تنها با انشای شخص شما نوشته شده
باشند. بدین سان، از آوردن
کلمات و جملاتی که خود معنای آن
را نفهمیدهاید به شدت پرهیز کنید
و در این زمینه تا حد ممکن سختگیر
باشید؛ چرا که در این صورت به
برگه شما نمره واقعی (و نه رسمی)
صفر تعلق خواهد گرفت. مطمئن
باشید پرسشها به گونهای طراحی
شدهاند که برای دستیابی به این
اهداف، مطالعه صرف آن پاره از
کتاب که در بردارنده توضیحاتی در
باره مطلب است بسنده نخواهد بود.
بر پایه همین منطق، لازم است از
رونویسی مطالب کتابها و نگارش
استدلالی بجز آنچه خود بدان
معتقدید و میتوانید پس از
استمرار بحث حضوری و رویاروی از
آن دفاع کنید، جدا بپرهیزید؛ چرا
که سودی برایتان ندارد، وقت مدرس
را میگیرد و ازیرا گونهای توهین
به وی تلقی خواهد شد.
نیز تقلب در
امتحان و رونویسی کورکورانه دست
نوشتههای دیگران، به عواقب سوئی
منجر خواهد شد (نک: سیلابس کلی
درس).
در پاسخ به این پرسشها، کاربرد
منابعی كه در خلال درس معرفی شده،
گر چه ضروری نیست، بسیار مفید
است. لازم است وقتی مطلبی را از
كسی نقل میكنید، حتما به گونهای
دقیق به آثار وی ارجاع دهید.
افزون بر این، لازم است منابع خود
را در پاسخگویی به سؤال یاد كنید.
كاربرد منابع دست اول به دریافت
نمرههای ارفاقی خواهد انجامید.
به هر روی، ارجاع باید به گونهای
باشد كه مدرس بتواند با مراجعه به
منبع، مطلب را بیابد. بدین سان
افزون بر جلد و صفحه، یادكرد
مشخصات نشر كتابها نیز لازم است.
حتما: ١) برگه پرسشها را به
پاسخنامه خود ضمیمه، و شماره پرسش
را در پاسخ قید کنید؛ ٢) تنها بر
برگه سفید آـ4 و تنها با
خودکار مشکی بنویسید؛ ٣) لازم
است نوشته شما از طرف راست 8
سانتیمتر حاشیه داشته باشد و در
هر صفحه بیش از 15 خط نوشته نشود؛
4) مشخصات خود را تنها در کادر
پیشبینی شده بنویسید؛ 5) جز
منگنه کردن (تنها از محل مشخص
شده)، هیچ روش دیگری را
برای به هم پیوستن برگههای خود،
کار نگیرید و از افزودن شیرازه و
طلق ومانند آنها خودداری کنید. در
میانۀ پایینی صفحه، شمارۀ صفحه
را قید کنید.
بدون رعایت اینها،
برگه امتحانی از شما گرفته نخواهد
شد.
رعایت حجم پاسخها بر پایه همان
مقدار که برای هر سؤال مجاز
دانسته شده، ضروری است. اگر کمتر
از حجم یاد شده نیز توضیح دهید،
بدان معناست که مطلب بیشتری برای
بیان در خاطر نداشتهاید و اگر
بیشتر بنویسید، بدان معناست که
(با فرض درست بودن پاسخ) در بیان
آنچه فهمیدهاید ضعف دارید. بدین
سان، لازم خواهد شد هم فشرده
نویسی و هم نگارش ضابطهمند را
تمرین کنید. پیش از پاكنویس كردن
پاسخها، در موارد تردید برای رفع
غلطهای املایی به فرهنگ لغت
مراجعه كنید.
غلط املایی در شأن
دانشجو نیست و در صورت مشاهده،
نمرۀ (واقعی) صفر منظور خواهد شد.
بکوشید چینش مطالب در نوشته شما
از یک نظم منطقی برخوردار باشند؛
چنان که خواننده به آسودگی بتواند
استدلالهایتان را دنبال کند. خوب
است که در پاسخ گفتن به پرسشها،
به اصول پاراگراف نویسی (یاد شده
در پایگاه اینترنتی مدرس) نظر
داشته باشید. رعایت علایم
نگارشی (نقطه، ویرگول، علامت
تعجب، نقطهویرگول، علامت سؤال،
گیومه، پرانتز، تورفتگی آغاز
پاراگراف...)
ضروری است.
موفق باشید.
