اعلانات درسی

صفحه پژوهش

ارتباط با من

صفحه نخست

در باره پایگاه

در باره من

برنامه تدریس «فقه 9»

مقطع: کارشناسی الاهیات ـ گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی

ارزش آموزشی: 3 واحد

سازمان: دانشگاه آزاد اسلامی (واحد آزادشهر) ـ گروه الاهیات

زمان: نیمسال تحصیلی اول 1388ـ1389، یک‌شنبه‌ها، ساعت 8ـ 15: 10

مدرس: دکتر فرهنگ مهروش

آدرس الکترونیکی مدرس: Mehrvash@Hotmail.com

پایگاه اینترنتی مدرس: www.FMehrvash.com

وبگاه کلاس: www.fmehrvash.com\feqh9-1388-1.htm

ساعت ملاقات (با هماهنگی): یک‌شنبه‌ها، ساعت 11ـ12

1ـ    اهداف آموزشی: آشنایی با بحث از قصاص و دیات در متون کهن فقهی، در حدود تسلط بر خواندن روان آنها، و آشنایی با منابع فقهی به طور کلی، و توانایی بر استفادۀ آنها در مواقع ضرورت.

2ـ    آرمانهای آموزشی: پی بردن به جایگاه فقه اسلامی در قانون مدنی ایران، و شناخت نوع مشکلات حقوقی ـ فقهی جامعۀ ایران در دوران معاصر.

3ـ    شیوۀ تدریس: تدریس فقه در ان نیمسال با توافق دانشجویان، بر خواندن متن شرح لمعۀ شهید ثانی (ابواب قصاص و دیات) متمرکز خواهد بود. بخشهایی از مطالب درسی که چندان جای بحث ندارند، برای مطالعه به خود دانشجو واگذار می‌شوند و تکیۀ کلاس بر ارایۀ مباحث جالب و بحث برانگیز است. هر اندازه از مباحث را که تدریس نشود، خود دانشجویان مطالعه خواهند کرد. طبیعی است که امتحان از کل مباحث است.

4ـ    آیین حضور درس: حضور درس الزامی نیست، ولی بی‌خبر ماندن از آنچه در کلاس می‌گذرد، خلاف شئون دانشجویی دانسته می‌شود. اجازه گرفتن در هنگام ورود و خروج، یا برای غیبت مرسوم نخواهد بود. مستمعان آزاد، برای حضور تا آنجا که به مدرس مربوط است، منعی ندارند. در تمام مدت تدریس هیچ کس حق ایجاد مزاحمت برای درس را نخواهد داشت و در موارد بسیار ضروری، لازم است فقط با مدیر محترم واحد امور کلاسها هماهنگ، و از مراجعه شخصی خودداری شود. کلاس تنها در تعطیلات رسمی دایر نخواهد گشت و در سایر ایام، بدون در نظر داشتن عرف عمومی، هر گاه غیبت عمومی دانشجویان اسباب اخلالی در درس فراهم آورد، به شدت (با کسر 5 نمره از مجموع  نمرات ارفاقی درس) برخورد خواهد شد. گرچه مدت هر جلسۀ کلاس، 130 دقیقۀ کامل باید باشد، متأسفانه مجبوریم با توافق دانشجویان تنها وقت را به دو جلسه و زمانی برای استراحت، بدین شکل تقسیم کنیم: جلسۀ اول، ساعت 8ـ45: 8؛ جلسۀ دوم، ساعت 9ـ45: 9

5ـ    ارزشیابی: افزون بر امتحان پایان دوره، امتحانات ماهانۀ اول و میان ترم هم برگزار خواهد شد. تاریخ این امتحانها، در جدول صفحۀ بعد (تیتر شمارۀ 7 طرح درس) اعلام شده است.

5ـ1ـ             نحوۀ ارزشیابی: امتحان ماهانۀ اول و میان ترم، به همانند پایان ترم، تشریحی است. بجز امتحان پایان ترم، در سایر موارد پاسخگویی به پرسشها در منزل، و در ظرف مدت یک هفته انجام خواهد گرفت. در این پرسشها ذهن دانشجو به چالش کشیده، و از وی تحلیل مطالبه خواهد شد. در امتحانات طول دوره، همراه با برگۀ امتحانی، دیدگاههای دانشجو نیز نقد می‌شود. دانشجو تنها در جلسه بعد، پاسخ مکتوب خود را به نقدها باز می‌گرداند. پرسشها به گونه‌ای طراحی خواهند شد که مطالعات شب امتحانی کارساز نباشند و تلاش درسی دراز مدت دانشجو در خلال تحصیل نمایانده شود. در همۀ امتحانات قوۀ تحلیل، ذهن نقاد، توانایی در نگارش علمی و در نهایت، التفات وی به تفاوت میان بیان علمی و غیرعلمی مطالب و به بیانی گویاتر، میزان هماهنگی دانشجو با اهداف تعریف شده در آموزش درس با امتحانهای مختلف کشف می‌شود. بجز امتحان پایان نیمسال که از ضوابط اداره امتحانات پیروی خواهد کرد، شرکت در امتحانهای دیگر برای او اختیاری خواهد بود. بدین سان، هدف از نمره دادن به برگه‌های امتحانی، تنها به دست دادن برآوردی از وضعیت تحصیلی دانشجو به خود او خواهد بود. کاربرد هر گونه کتاب یا جزوه، هر گونه مشورت، یا هر کاری دیگر از این قبیل در هنگام امتحانات طول دوره مجاز است. در مواردی که مشاهده شود کسی مطلبی را نوشته است که خود به درستی از معنایش آگاه نیست، یا رونویسی ناقص و نامفهومی را بدون افزودن تحلیل خویش در میان آورده، یا قولی را به خطا به کسی نسبت داده، از آنجا که این کار سرسری و غیر مسئولانه در بر دارنده هیچ سودی برای وی نیست و گونه‌ای توهین به مدرس است، برگۀ وی تصحیح نخواهد شد. در برابر، دانشجویان نیز اخلاقاً موظفند از انتقاد علمی و ارزشیابی مدرس فرونگذارند. افزون بر دو نوبت امتحان، در هر جلسه نمونه‌هایی از پرسشهای امتحانی به دانشجویان ارایه خواهد شد؛ باشد که بهتر بتوانند برای امتحان پایانی با نحوۀ طرح پرسشها تفاهم یابند و میزان درک خویش را از کلاس نیز محک بزنند.

5ـ2ـ             بارم نمره‌ها: در جدول روبه‌رو نمایش داده شده است.

5ـ3ـ             ملاحظات: نمره‌ها بر مبنای 100 محاسبه خواهد شد. مراد از رعایت شئون دانشوری، آموختن شیوه بحث و انتقاد صریح و بی‌تملق در عین رعایت احترام، دوری جستن از شیوه‌های بیان عوامانه و غیر علمی مباحث، دوری جستن از کارهای بی‌ضابطه و نگرشهای سرسری به مسایل، و بی‌دقتی در زمینه مطالب اعلام شده در باره درس، امتحان، محل برگزاری درس و هر امری مانند آنهاست.

6ـ    کار مطالعاتی: هدف از کار مطالعاتی، ایجاد زمینه برای تلاش علاقه‌مندان در آموختن نگارش علمی، به کار بردن صحیح و استاندارد اصطلاحات و تمرین تحقیق است. پاسخ به هر گونه پرسشی در بارۀ کار مطالعاتی، از طریق تماس الکترونیکی (ایمیل)، یا مراجعۀ حضوری (با هماهنگی قبلی) در ساعت معین، پی گرفته خواهد شد.

در این دوره از دانشجویان خواسته می‌شود خود موضوعاتی را مرتبط با مباحث درسی باب قصاص و دیات، از مباحث جامعه‌شناسی حقوق، جرمشناسی و جز آنها مطالعه کنند و افزون بر ارایۀ مکتوب، در کلاس درس هم کنفرانس بدهند.

7ـ    برنامه زمان‌بندی: نک‍: جدول صفحۀ بعد.

8ـ    منابع: این منابع، به غیر از منبع اصلی درس، یعنی شرح لمعۀ شهید ثانی و شروح آن است. در هر جلسه، به تناسب بحث، منابعی برای مطالعۀ بیشتر علاقه‌مندان معرفی می‌گردد. آنچه در زیر می‌آید، صرفا بخش کوچکی از منابع است که توصیه می‌شود دانشجویان عزیز برای آگاهی از گسترۀ موضوعات مرتبط با بحث، ملاحظه فرمایند:

آقایی نیا، حسین، جرایم علیه اشخاص (بخش جنایات)، تهران، میزان، 1385ش؛ پرادل، ژان، حقوق کیفری تطبیقی، ترجمۀ مجید ادیب، تهران، میزان، 1386ش؛ جانسون، اسکات آلن، سوء استفاده کنندگان فیزیکی و آزار دهنده‌های جنسی، ترجمۀ عباس فرد قاسمی، تهران : نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران‏‫، پلیس آگاهی‏‫، انتشارات کارآگاه‏‫ ، ۱۳۸۸ش؛ خمینی، روح الله، تحریرالوسیله، قم، ارم؛ دروی‌، زک‍ری‍ا، ال‍ک‍ش‍ف‌ ع‍ن‌ ال‍ج‍ری‍م‍ة، ق‍اه‍ره‌ : دارال‍م‍س‍ت‍ق‍ب‍ل‌ ال‍ع‍رب‍ی‌ ، ۱۹98م؛ درویش‌ترابی، محمود، جرایم علیه اموال مشاع توسط شریک، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، ساری، دانشگاه مازندران، 1386ش؛ ش‍رف‍ی‌، ع‍ل‍ی‌ ح‍س‍ن‌، ش‍رح‌ ق‍ان‍ون‌ ال‍ج‍رائ‍م‌ وال‍ع‍ق‍وب‍ات‌ ال‍ی‍م‍ن‍ی‌: ال‍ق‍س‍م‌ ال‍خ‍اص‌ ج‍رائ‍م‌ الاع‍ت‍داآ ع‍ل‍ی‌ الاش‍خ‍اص‌، صنعا، دارال‍ص‍ن‍ع‍اء، 1996م؛ ش‍وارب‍ی‌، ع‍ب‍دال‍ح‍م‍ی‍د، ج‍ری‍م‍ة ال‍زن‍ا و ج‍رائ‍م‌ الاغ‍ت‍ص‍اب‌، ه‍ت‍ک‌ ال‍ع‍رض‌، ال‍ف‍ع‍ل‌ ال‍ف‍اض‍ح‌، ال‍دع‍ارة، اس‍ک‍ن‍دری‍ه‌: م‍ن‍ش‍اه‌ ال‍م‍ع‍ارف‌، ۱۹۹۸م‌؛ فراشائیان، فرحناز، بررسی جرایم اینترنتی در فقه و حقوق وضعی، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی تهران شمال، 1384ش؛ گرجی، ابوالقاسم، قصاص، تهران، انتشارات دانشگاه تهران؛ گلدوزیان، ایرج، بایسته‌های حقوق جزای اختصاصی، تهران، میزان، 1388ش؛ گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی (فصل همنوایی و کجروی)، تهران، نی؛ م‍ش‍ای‍خ‍ی‍ان‌، ع‍ل‍ی‌، ب‍ررس‍ی‌ اک‍راه‌ در ق‍ت‍ل‌ ع‍م‍د م‍وض‍وع‌ م‍اده‌ ۲۱۱ ق‍ان‍ون‌ م‍ج‍ازات‌ اس‍لام‍ی، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، 1379ش؛ میر محمد صادقی، حسین، جرائم علیه اشخاص، تهران، میزان، 1386ش؛ نیک، آنیتا، امنیت فردی، ترجمۀ شهره نورصالحی، تهران: پیدایش، ۱۳۸۵؛ وحیدا، فریدون، جامعه‌شناسی جنایت، مشهد، آستان قدس رضوی؛ نیز:

‎Arnot, Richard & Chryssides, Helen, Arabian nightmare, ‎A Sue Hines Book Allen‎, 1999.

جدول برنامۀ زمان بندی ارایۀ مطالب

1) علامات اعرابی را در آخر همۀ کلمات متن، قرار دهید (۵ نمره؛ هر یک غلط، 25/0 نمرۀ منفی).

2) در 10 کلمه‌ای که زیرشان خط کشیده شده، مرجع ضمیر کدام است؟ (۵ نمره، هر غلط 2۵/0 نمرۀ منفی).

3) مراد از «نفس مکافئه» در عبارت شارح، چگونه نفسی است؟ (۵/ 2 نمره).

4) در خصوص قید «معصومه»، شارح ایراداتی به مصنف وارد کرده، و خود برخی از آنها را پاسخ گفته است. بحث وی در این باره را به تفصیل شرح دهید (۵ نمره).

۵) شهید ثانی در خصوص قید «عدوان»، و معنا و لزوم آن به چه دیدگاههای مختلفی اشاره می‌کند؟ (2 نمره).

۶) کلمۀ «انتهی» به چه معناست (۵/0 نمره).

امتحان میان ترم درس فقه 9

نیمسال اول تحصیلی 1388ـ 1389

مدرس: دکتر فرهنگ مهروش

دانشجو: ....................................

دانشجوی گرامی

با سلام، لطفا پس از خواندن متن زیر، به همۀ پرسشها در بارۀ آن پاسخ دهید:

الف) متن:

ویثبت القصاص فی العین للآیة ولو کان الجانی بعین واحدة والمجنی علیه باثنین قلعت عین الجانی وإن استلزم عماه فإن الحق أعماه، ولإطلاق قوله تعالى والعین بالعین ولا رد ولو انعکس بأن قلع عینه أی عین ذی العین الواحدة صحیح العینین فاذهب بصره اقتص له بعین واحدة لأن ذلک هو المماثل للجنایة قیل والقائل ابن الجنید والشیخ فی أحد قولیه وجماعة وله مع القصاص على ذی العینین نصف الدیة لأنه أذهب بصره أجمع وفیه الدیة، وقد استوفى منه ما فیه نصف الدیة وهو العین الواحدة فیبقى له النصف، ولروایة محمد بن قیس عن الباقر علیه السلام قال قضى أمیر المؤمنین علیه الصلاة والسلام فی رجل أعور أصیبت عینه الصحیحة ففقئت، أن تفقأ إحدى عینی صاحبه ویعقل له نصف الدیة وإن شاء أخذ دیة کاملة ویعفو عن عین صاحبه ومثلها روایة عبد الله بن الحکم عن الصادق علیه السلام.

ب) پرسشها:

1ـ                      متن بالا را به‌دقت به فارسی ترجمه کنید.

2ـ                      مرجع ضمایری را که در زیرشان خط کشیده است، مشخص کنید.

3ـ                    حرکات اعرابی را روی تمامی کلمات متن، ظاهر کنید.

4ـ                      به‌تفصیل شرح دهید که شارح در این پاره از اثر خویش، چه منظوری داشته است.

امتحان پایان ترم

مبارزۀ علمی برای جوانان، در زنده کردن روح جستجو و کشف واقعیتهاست؛

و مبارزۀ عملی ایشان در بهترین صحنه‌های جهاد و شهادت شکل گرفته است.

امام خمینی (ره)

دانشجوی گرامی

با سلام، لطفا پس از خواندن متن زیر، به همۀ پرسشها در بارۀ آن پاسخ دهید:

الف) متن:

لو اشترک فی قتله جماعة بأن القوة من شاهق، أو فی بحر أو جرحوه جراحات مجتمعة، أو متفرقة ولو مختلفة کمیة وکیفیة فمات بها قتلوا به جمیعا إن شاء الولی بعد أن یرد علیهم ما فضل عن دیته فیأخذ کل واحد ما فضل من دیته عن جنایته وله قتل البعض فیرد الباقون  من الدیة  بحسب جنایتهم فإن فضل للمقتولین فضل عما رده شرکاؤهم قام به الولی  فلو اشترک ثلاثة فی قتل واحد واختار ولیه قتلهم أدى إلیهم دیتین یقتسمونها بینهم بالسویة فنصیب کل واحد منهم ثلثا دیة ویسقط ما یخصه من الجنایة وهو الثلث الباقی.

ب) پرسشها:

1. متن بالا را به‌دقت به فارسی ترجمه کنید.

2. مرجع ضمایری را که در زیرشان خط کشیده است، مشخص کنید.

3. حرکات اعرابی را روی تمامی کلمات متن، ظاهر کنید (اعراب در همین برگه انجام شود).

4. به تفصیل شرح دهید که شهید ثانی در این پاره از اثر خویش، چه منظوری داشته است.

برای شما عزیز آرزوی باقی ماندن خاطره‌ای خوش از کلاس درس نیمسال طی شده، و به دست آوردن موفقیتهای هر چه بیشتر در زندگی دارم.

ارادتمند: دکتر فرهنگ مهروش