1ـ     اهداف آموزشی (که در پایان دوره باید حاصل شده باشد): توانایی روخوانی صحیح و همراه با درک، و هم، اعراب متون عربی، با توجه ویژه به قرآن کریم و متون فقهی کلاسیک، همچون اللمعة الدمشقیه شهید اول (ره).

2ـ     آرمانهای آموزشی (که علاقه‌مندان باید بدان دست یابند): آشنایی عمیق‌تر با زبان عربی و امکان بهره‌مندی از مواریث کهن برجای مانده از فرهنگی که عربی، زبان علمی آن بوده است؛ آثاری از قبیل متون نظم و نثر، متون فقهی مختلف، کتب حدیث، رجال و جز آن.

3ـ     شیوۀ تدریس: بر روش ابتکاری خویش تکیه خواهم کرد. بدین سان، همواره بر کاربرد دروس توجه دارم و هرگز مطالب را در یک قالب تئوریک صرف عرضه نخواهد داشت. کلاس ما سراسر مثال و نمونه خواهد بود . تدریس اصل مطالب درسی نیز تنها در قالب اعراب آیات قرآن کریم پی گرفته خواهد شد. این تأکید جدی بر اعراب ضمن درس، افزون بر آشنا ساختن عملی دانشجویان با فن اعراب، آنها را به قرآن کریم نیز پیوند خواهد زد. از این گذشته در عمل به ایشان خواهد آموخت کدام یک از مباحث تئوری در عمل دارای بسامد و کاربرد بیشتر، و کدامها کم‌کاربردند.

4ـ     آیین حضور درس: حضور درس الزامی نیست، ولی بی‌خبر ماندن از آنچه در کلاس می‌گذرد، خلاف شئون دانشجویی دانسته می‌شود. اجازه گرفتن در هنگام ورود و خروج، یا برای غیـبت مرسوم نخواهد بود. مستمعان آزاد، برای حضور تا آنجا که به مدرس مربوط است، منعی ندارند. در تمام مدت تدریس هیچ کس حق ایجاد مزاحمت برای درس را نخواهد داشت و در موارد بسیار ضروری، لازم است فقط با مدیر محترم اداره امور کلاسها هماهنگ، و از مراجعه شخصی خودداری شود. کلاس تنها در تعطیلات رسمی دایر نخواهد گشت و در سایر ایام، بدون در نظر داشتن عرف عمومی، هر گاه غیبت عمومی دانشجویان اسباب اخلالی در درس فراهم آورد، به شدت (با کسر 5 نمره از مجموع  نمرات ارفاقی درس) برخورد خواهد شد. مدت کلاسها در کل دوره، ٤٨ ساعت، و در هر هفته، ١٥٠ دقیقۀ کامل است.

5ـ     ارزشیابی:

5ـ1ـ        تاریخ امتحانها در جدول صفحۀ بعد (تیتر شمارۀ 7 طرح درس) اعلام شده است.

5ـ2ـ        نحوه امتحانها: افزون بر امتحان پایان دوره، امتحان ماهانۀ اول و میان ترم نیز برگزار خواهد شد. امتحانها به صورت تشریحی است. بجز امتحان پایان ترم، در سایر موارد پاسخگویی به پرسشها در منزل، و در ظرف مدت یک هفته انجام خواهد گرفت. در این پرسشها ذهن دانشجو به چالش کشیده، و از وی تحلیل مطالبه خواهد شد. در امتحانات طول دوره، همراه با برگۀ امتحانی، دیدگاههای دانشجو نیز نقد می‌شود. دانشجو تنها در جلسه بعد، پاسخ مکتوب خود را به نقدها باز می‌گرداند. پرسشها به گونه‌ای طراحی خواهند شد که مطالعات شب امتحانی کارساز نباشند و تلاش درسی دراز مدت دانشجو در خلال تحصیل نمایانده شود. در همۀ امتحانات قوۀ تحلیل، ذهن نقاد، توانایی در نگارش علمی و در نهایت، التفات وی به تفاوت میان بیان علمی و غیرعلمی مطالب و به بیانی گویاتر، میزان هماهنگی دانشجو با اهداف تعریف شده در آموزش درس با امتحانهای مختلف کشف می‌شود. بجز امتحان پایان نیمسال که از ضوابط اداره امتحانات پیروی خواهد کرد، شرکت در امتحانهای دیگر برای او اختیاری خواهد بود. بدین سان، هدف از نمره دادن به برگه‌های امتحانی، تنها به دست دادن برآوردی از وضعیت تحصیلی دانشجو به خود او خواهد بود. کاربرد هر گونه کتاب یا جزوه، هر گونه مشورت، یا هر کاری دیگر از این قبیل در هنگام امتحانات طول دوره مجاز است. در مواردی که مشاهده شود کسی مطلبی را نوشته است که خود به درستی از معنایش آگاه نیست، یا رونویسی ناقص و نامفهومی را بدون افزودن تحلیل خویش در میان آورده، یا قولی را به خطا به کسی نسبت داده، از آنجا که این کار سرسری و غیر مسئولانه در بر دارنده هیچ سودی برای وی نیست و گونه‌ای توهین به مدرس است، برگۀ وی تصحیح نخواهد شد. در برابر، دانشجویان نیز اخلاقاً موظفند از انتقاد علمی و ارزشیابی مدرس فرونگذارند. افزون بر دو نوبت امتحان، در هر جلسه نمونه‌هایی از پرسشهای امتحانی به دانشجویان ارایه خواهد شد؛ باشد که بهتر بتوانند برای امتحان پایانی با نحوۀ طرح پرسشها تفاهم یابند و میزان درک خویش را از کلاس نیز محک بزنند.

5ـ3ـ        بارم نمره‌ها:

5ـ3ـ1ـ              نمره‌های اصلی: مباحثه: ١٠ نمره، تأمل: ١٠ نمره، امتحان پایان ترم: 70 نمره، رعایت شئون دانشوری: 10 نمره [جمعا 100 نمره].

5ـ3ـ2ـ              نمره‌های ارفاقی (تا سقف ٣٠ نمره): امتحان ماهانه: تا 2۰ نمره، امتحان میان ترم: تا 30 نمره، حضور فعال و پرسشگری در کلاس، یا هر کار دیگری که زمینه‌ساز مطالعۀ مدرس و آگاهیش از نقاط ضعف خود شود: تا 10 نمره، ارتباط خارج از کلاس با مدرس: تا 10 نمره، کار مطالعاتی: تا 20 نمره.

نمره‌ها بر مبنای 100 محاسبه خواهد شد. نمرۀ مباحثه توسط مدیران هر گروه مباحثه داده خواهد شد. مراد از رعایت شئون دانشوری، آموختن شیوه بحث و انتقاد صریح و بی‌تملق در عین رعایت احترام، دوری جستن از شیوه‌های بیان عوامانه و غیر علمی مباحث، دوری جستن از کارهای بی‌ضابطه و نگرشهای سرسری به مسایل، و بی‌دقتی در زمینه مطالب اعلام شده در باره درس، امتحان، محل برگزاری درس و هر امری مانند آنهاست. کار مطالعاتی دانشجو نیز، می‌تواند اعراب سوره‌ای از قرآن کریم، یا نهج‌البلاغه، یا دیگر مواریث ادبی جهان اسلام باشد، یا خلاصه‌ای (در حدود 2000 کلمه) از یک مقالۀ عربی یا بخشی از کتابی عربی (با حجمی حد اقل ٣٠ صفحه) باشد. در هر مورد، بهتر است نخست با مدرس نیز مشورت به انجام رسد.

کار مطالعاتی: هدف از کار مطالعاتی ایجاد زمینه برای تلاش علاقه‌مندان در آموختن نگارش علمی، به کار بردن صحیح و استاندارد اصطلاحات و تمرین تحقیق است. پاسخ به هر گونه پرسشی در بارۀ کار مطالعاتی، از طریق تماس الکترونیکی (ایمیل)، یا مراجعۀ حضوری (با هماهنگی قبلی) در ساعت معین، پی گرفته خواهد شد.

موضوعهای پیشنهادی برای کار مطالعاتی: اعراب ٥٠ آیه از یکی از سوره‌های توبه، انفال، روم، یا آل عمران؛ تحلیل صرفی کلمات یکی از سوره‌های جزء بیست و نهم قرآن کریم، تلخیص «مقدمۀ» کتاب کلمات دخیل در قرآن کریم پروفسور آرتور آربری (در حجمی حدود ٢٠٠٠ کلمه)؛ ارایۀ گزارشی کلاسی از کتاب صیغ مشکله موجود در ضمن جامع المقدمات؛ قرار دادن حرکات و علایم اعرابی روی حجمی در حدود ١٠ صفحه از یک متن فقهی کهن، همچون مختلف الشیعة علامۀ حلی، شرح لمعة شهید ثانی، یا....؛ پیدا کردن چند عامل از عوامل مورد بحث در یک سورۀ بزرگ قرآن کریم (مثلا هر یک سوره‌ای را انتخاب کنند و برای هر یک عوامل تدریس شده، در آن ده مثال بیابند).

6ـ     برنامه زمان‌بندی:

7ـ     منابع:

7ـ1ـ        توضیحات:

7ـ1ـ1ـ              منابع برای مطالعۀ و آشنایی بیشتر علاقه‌مندان معرفی شده‌اند.

7ـ1ـ2ـ              منبع مشخص شده با علامت *، متن درسی پایۀ کلاس خواهد بود.

7ـ1ـ3ـ              حجم قابل توجهی از منابع در کتابخانۀ دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر موجود است.

7ـ1ـ4ـ              افزون بر اینها، به تناسب موضوعات جزیی‌تر، همواره منابعی نیز در کلاس معرفی می‌گردد.

7ـ2ـ        معرفی منابع:

7ـ2ـ1ـ              کتابهای عربی:

ابن عقیل، عبدالله، شرح الفیۀ ابن مالک، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره، المکتبة التجاریة الکبری؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، به کوشش حمد محیی‌الدین عبدالحمید، قم، ١٤٠٤ق؛ رضی الدین استرآبادی، محمد بن حسن، شرح کافیه، به کوشش یوسف حسن عمر، تهران، ١٣٩٨ق/ ١٩٧٨م؛ همو، شرح شافیة ابن حاجب، به کوشش محمد نورالحسن و دیگران، بیروت، ١٣٩٥ق/ ١٩٧٥م؛ سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، البهجة المرضیه، قم، دارالعلم؛ * شرتونی، رشید، مبادئ العربیة، تلخیص کرم بستانی، چاپ افست قم، دارالعلم؛

7ـ2ـ2ـ              کتابها و مقالات لاتین:

A. A. Bloch, Studies in Arabic syntax and semantics, 2nd rev. printing, Wiesbaden: Harrassowitz, 1991; A. F. L. Beeston, “Some notes on classical Arabic syntax”, Journal of Semitic studies, 26 (1981), p.21-30; A. Feddag, “Arabic morpho-syntax and semantic parsing”, Proceedings of the 3rd International Conference and Exhibition on Multi-Lingual Computing (Arabic and Roman script…, 1992), Durham: Centre for Middle Eastern and Islamic Studies, University of Durham, 1992, p.9.3.1-9.3.23; A. L. DeMiller, “Syntax and semantics of the form II Modern Standard Arabic verb”, Al-`Arabiyya, 21, 1988, p.19-50; G. A. Khan, Studies in Semitic syntax, London Oriental Series, Oxford: Oxford University Press, 1988, J. C. Watson, “A syntax of San`ani Arabic”, Semitica Viva, Wiesbaden: Harrassowitz , 1993; Khalil Amaireh, “Aspects of classification and functional syntax in classical Arabic grammar”, International Journal of Islamic and Arabic Studies, 1 i, 1984, p.33-54; M. B. Schub, “'Iqham - the annexation of a binominal to a genitive - a deviation from Semiticity in syntax?”, Zeitschrift fur Arabische Linguistik, 13, 1984, p.86-91;M. Piamenta, “Notes on Harsusi syntax and semantics”, Jerusalem studies in Arabic and Islam, vol. 19, 1995, pp.240-249; Nuha Suleiman al- Shurafa, “The role of syntax and semantics in the translation of the Qur'an: six English versions of the last verse of Surat al-Baqara”, Turjuman, vol. 4 ii, 1995, p.43-55; Samir Khalaily, “A syntax of verbs from a nominal point of view”, Linguistics in the Netherlands, 1994, p.95-106.

7ـ2ـ3ـ              منابع اینترنتی (برای آگاهی از برخی گونه‌های آموزش ادبیات عرب و استانداردهای تدریس آن در دانشگاههای دیگر):

Arabic Language Study (Harvard University), http://cmes.hmdc.harvard.edu/gradprograms/mels/arabic;

Institute for Medieval Studies (University of Leeds):

http://www.leeds.ac.uk/ims/study/degrees/ma/coreelements.html;

Introduction to Arabic Morphology and Syntax (LG-581), January Interession and Winter/Spring 2007:

http://www.hartsem.edu/ACADEMIC/courses/janwntrspr07/lg581.html;

Linguistics (University of Michigan), course information, Course Information:

http://ling.lsa.umich.edu/grad/courses.html;

Middle Eastern Languages - Courses, Portland State University:

http://www.fll.pdx.edu/html/languages/middleeast/html/courses.php;

Readings in Arabic Religious Texts (SC-622), January Interession and Winter/Spring 2007:

http://www.hartsem.edu/ACADEMIC/courses/janwntrspr07/sc622.html;

Recent Phd Students/Theses 1975-present, Department of Linguistics and English Language, Lancaster University:

http://www.ling.lancs.ac.uk/study/phd/theses75.php;

التمرين للبيت

أجـِبْ عَن الأسئِلـَةِ التاليةِ و ا ْئـْتِ بـِها في الا ُسبوع ِ القادم ِ ـ مهروش ـ ٧/ ١٢/ ١٣٨٥.

1ـ صَرِّف الا َفعالَ التالية َ في الصيغ ِ المختلفة ِ كما في المثال ِ:

المثال،  كـَرُمَ:

1ـ1ـ ذ َ هـَبَ

1ـ2ـ لـَنْ يُفْلِح َ

1ـ3ـ اُنْصُر

١-٤- لم یَقِس (من: قاس یقیس قیاسا)

١-٥- یدعو

2ـ بـَيِّنْ كُلَّ فِعْلٍ من الافعال التاليةِ على ا َىِّ وَزْن ٍ صُوِّغ َ و ما هو جـَذ ْرُها و ا َيـَّة ُ صيغةٍ هى؛ كما في النَموذج.

النموذج، اسْتـَدْبـَرَ: الفعل الماضي الثلاثي المزيد للمفرد المذكر الغائب علي وزن استفعل و جذره « د. ب. ر»

2ـ1ـ تـَكـَرَّمَ

2ـ 2ـ لـَنْ يـَنْصـُرْنَ

2ـ 3ـ اِرْكـَبْنَ

2ـ 4ـ لا تُجيدُ

2ـ 5ـ يُصيبُ

٣. اعثر علی کلمات آخر من نفس الجذر؛ لا یقل الاجوبة لکل جذر من سبعة صیغ؛ کما فی النموذج (یجب ان تکون الصیغ ذات معنی صحیح و مستعمل فی اللغة العربیة، فلا تنس ان تبحث عن معنی الصیغ فی القاموس).

النموذج، تَفَهَمَ: التفهم، الفَهْم، فَهـِمَ، الاستفهام، استفهَمَ، إفهَم، أفهَمُ.

٣-١- الانصار:

٣-٢- قاس:

٣-٣- الاستبصار:

٣-٤- الجنین:

٣-٥- الصحیفة:

4ـ اعثر هذه الآیة فی القرآن الکریم، و بین مکانها فی الکتاب (فی ایة سورة کان و ما کان رقم الآیة)، و أعربها أعرابا کاملا (کما نعرب الآیات فی الصف، مستکملا باعراب جمیع الکلمات و الجمل).

قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلا نَعْبُدَ إِلا اللَّهَ وَلا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ *

____________________________________________________________________________

4ـ                اختلفت آراء المفسرین فی إعراب کلمة «الراسخون»، فی هذه الآیة من القرآن الکریم (سورة آل عمران/ ۳/ ۷):

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلا أُولُو الألْبَابِ (٧)

فقال بعضهم ان «الراسخون» مرفوع لکونها مبتدئا و تخیر البعض الآخر کونها مرفوعا للفاعلیة، بعطفه علی کلمة «الله» التی قبلها. راجع التفاسیر المختلفة (کتفسیر المیزان و مجمع البیان و غیرهما) و انظر الیها کیف اعربوا عن معنی هذه الآیة؛ ثم ترجم الآیة علی وفق کلا الاعرابین باللغة الفارسیة.

____________________________________________________________________________

5ـ                اقرأ هذا الدعاء الشریف المنسوب الی النبی الاعظم (ص) و أجب عن الاسئلة التالیة بعد.

«اللهم اقسم لنا من خشیتک ما یحول بیننا و بین معصیتک و من طاعتک ما تُبَلـّـِغُنا به رضوانک و من الیقین ما یهون علینا به مصیبات الدنیا اللهم أمتعنا بأسماعنا و أبصارنا و قوتا ما أحییتنا و اجعله الوارثَ منا و اجعل ثارنا علی من ظلمنا و انصرنا علی من عادانا ولاتجعل الدنیا اکبر همنا ولا مَبْلَغَ علمنا ولاتجعل مصیبتنا فی دیننا و لاتسلط علینا من لایرحمنا».

5ـ1ـ          أعرب ما تحتها خط واحد اعرابا کاملا.

5ـ2ـ          أکتب جذر الکلمات التی تحتها خطان واعثر فی القاموس علی الاقل علی ثلاثة کلمات من نفس الجذر.

5ـ3ـ          ترجم الدعاء کلها ترجمة جمیلة بالفارسیة الفُصحیٰ.

ایها الطالبُ العزیزُ!

1)  تـَرْجــِم هذه الحکمة َ الی الفارسیةِ ترجمة ً فصیحة ً؛

2)  إعثـَر فیها علی اربعة َ عشـَرَ مفاعیلَ به؛

3)  أعـربْ ما تحتـَها خط ٌ؛

4)  إعثر علی تسعةِ جارّات و مجروراتٍ تتعلقُ بالفعل ِ؛

5)  أعرب جمیعَ الجملاتِ التی وقعـتْ صلة ً للموصول؛

6)  أبرز الجملتان اثنتان استـُعمـِلت فیهما «أفعلُ التعجبِ»؛

7)  أظهر علاماتِ الاعرابِ علی آخر جمیع ِ الکلماتِ.

نهج البلاغة (شرح الشيخ محمد عبده، طبع قم، دار الذخائر، 1412ق/ 1370 ش، ج 2، ص 12ـ۱۳)، الحکمة 130:

 ومن كلام لأمیر  المؤمنین ـ عليه السلام ـ لأبي ذر ٍ رحمه اللهُ لما خرج إلى الرَبَذة:

يا أبا ذر، إنك غضبت لله فارج من غضبت له. إن القوم خافوك على دنياهم وخفتهم على دينك، فاترك في أيديهم ما خافوك عليه، واهرب منهم بما خفتهم عليه. فما أحوجهم إلى ما منعتهم وما أغناك عما منعوك . وستعلم من الرابح غدا، والأكثر حسدا. ولو أن السماوات والأرضين كانتا على عبد رتقا ثم اتقى الله لجعل الله له منهما مخرجا ، ولا يؤنسنك إلا الحق ، ولا يوحشنك إلا الباطل . فلو قبلت دنياهم لأحبوك ، ولو قرضت منها لأمنوك.