تجربه تشکیل گروههای کلاسی برای ترجمۀ متون تفسیری                                                            

 

در نیمسال اول 1386ـ1387، به این نتیجه رسیدم که حصول تمامی اهداف درس تفسیر1 در ضمن کلاس درس ممکن نیست. به دلیل ناآشنایی مفرط دانشجویان با مبادی علم تفسیر، مثل همیشه تصمیم داشتم عمدۀ جلسات دوره را به توضیح مبانی و مبادی علم تفسیر اختصاص دهم (طرح درس من در این نیمسال از میان رفت. برای یک نمونۀ قدیم تر و تا حدودی متفاوت، اینجا را کلیک کنید. مباحث مقدماتی در طرح درس جدید، بیشتر بود). از دیگر سو، ضعف دانشجویان در خواندن متن عربی به دلیل ضعف پایۀ تحصیلی عربیشان به حدی بود که چنین تصمیمی سبب می شد به حد اقل رشد لازم در خواندن متون تفسیری عربی دست نیابند. انتخاب سختی فرا رویم بود؛ یا باید به روخوانی یک متن در کلاس درس بسنده می‌کردم و دانشجویان را با حد اقل از آگاهیهای تفسیری وامی‌نهادم، و یا از خیر تسلط نسبی آنها به زبان عربی در فهم متون تفسیری می‌گذشتم. بهتر دیدم راهی میانه بجویم.

به این منظور، ضمن تأکید بر مبانی و مبادی علم تفسیر در ده جلسۀ اول نیمسال ـ و تنها اختصاص چهار جلسۀ آخر ترم به خواندن یک متن تفسیری مختصر در بارۀ سورۀ حمد ـ کار تحقیقی دانشجویان را در ارتباط با متون تفسیری تهیه کردم. آنها مکلف شدند ضمن تجربۀ کاری گروهی، در همراهی با سرگروهی که توسط من معین شده بود، هر یک یکی از تفاسیر کهن سورۀ حمد را از عربی به فارسی ترجمه کنند. برای این منظور پیش از آغاز ترم و در طول استمرار برنامۀ گروهها، جلساتی را با سرگروهها برگزار کردیم و به نقاط قوت و ضعف کار خود اندیشیدیم. مطالبی که در پی می‌آید، صورت جلسات سه گانۀ ما در همین باره است (از میان متون مختلف ترجمه شده، یک نمونۀ کم خطاتر را در اینجا می‌توانید ببینید).

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

نشست اول

خطوط کلی جلسه با دانشجویان برگزیدۀ کلاس

برای بهینه‌سازی کار گروهی با دانشجویان در درس تفسیر1

شنبه، 14/ 7/ 1386، پیش از اولین جلسۀ کلاس درس

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

              شرح مسأله:

1ـ1ـ     تشکیل گروههایی همانند گروههای حاضر در امتحان میان ترم نیمسال گذشته

1ـ2ـ     این گروهها قرار است با مدیریت شما اداره شوند.

1ـ3ـ     اعضا را شما انتخاب خواهید کرد و نمره را هم شما می‌دهید (البته پیشنهاد می‌کنم در نمره دادن با اعضا مشورت کنید).

1ـ4ـ     هر گروه، یک متن عربی را در تفسیر سورۀ حمد، ترجمه خواهد کرد.

1ـ5ـ     قبل از هر جلسۀ گروهی، یک جلسه با خود من برای رفع اشکال خواهید داشت.

              انتخاب سرگروهها با توجه به جمعیت کلاسها (در دو کلاس، حدود 50 نفر ثبت نام کرده‌اند)، از میان این کاندیداها، آقایان و خانمها:

2ـ1ـ     زهرا قربانی

2ـ2ـ     عبدالسلیم قازلی کر

2ـ3ـ     علیرضا شکوهی

2ـ4ـ     فاطمۀ شفیعی

2ـ5ـ     محمد صالح صادقلو

2ـ6ـ     مریم جفایی

2ـ7ـ     مریم قوی اندام

2ـ8ـ     وحید بای

2ـ9ـ     عیسی قاسمی

2ـ10ـ فاطمۀ خودکاوندی

2ـ11ـ محمد جواد شاکری

2ـ12ـ مرحوم مسلم سارانی

 

از میان این افراد، هشت نفر اول حاضر به همکاری شدند که شمایید و در این جلسه حاضر شده‌اید.

              برخی مباحث و پرسشهای مهم

3ـ1ـ     کلیات

3ـ1ـ1ـ              آیا هنوز مثل گذشته معتقدید که این کار مفید است؟

3ـ1ـ2ـ              چگونه کار کنیم؟ مثل آن امتحان میان ترم همه با هم، یا هر گروهی در زمانی خاص و برای خودش؟ (اگر قرار است با هم باشیم، کی؟)

3ـ1ـ3ـ              خودتان چقدر حاضرید وقت بگذارید؟

3ـ1ـ4ـ              آیا من شما را در کلاس به عنوان سرگروه معرفی کنم، یا خودتان به صورت ناشناس عده جمع می‌کنید؟

3ـ2ـ     سیاستهای تشویق

3ـ2ـ1ـ              آیا موافقید با ریاست دانشگاه صحبت کنم تا نمرۀ فعالیت جنبی 10 از 20 نمره باشد تا دانشجویان باانگیزه‌تر شوند؟ (طبق مقررات کنونی، 4 نمره).

3ـ2ـ2ـ              اگر این پیشنهاد قبول نشد و تنها کل نمرۀ فعالیت کلاسی 4 نمره ماند، چه کنیم تا دانشجویان تشویق شوند؟

3ـ2ـ3ـ              سیاستهای پیشنهادی برای تشویق دانشجویان

3ـ2ـ3ـ1ـ                       آوردن شیرینی در جلسه

3ـ2ـ3ـ2ـ                       جدیت خود سرگروهها

3ـ2ـ3ـ2ـ1ـ                 هماهنگ کردنشان با نیروهای مثبت کلاسها

3ـ2ـ3ـ2ـ2ـ                 درخواست سرگروهها از نیروهای مثبت کلاس برای صحبت با دیگر دانشجویان و متقاعد کردنشان

3ـ2ـ3ـ2ـ3ـ                 تلاش برای انتقال علم به دانشجو، همراه با مهر و محبت

3ـ2ـ3ـ3ـ                       تأکید و تبلیغات غیر مستقیم میان دانشجویان، برای:

3ـ2ـ3ـ3ـ1ـ                 یاداوری ضرورت فراگیری زبان عربی

3ـ2ـ3ـ3ـ2ـ                 ضرورت فراگیری روشمند

3ـ2ـ3ـ4ـ                       تلاش دانشجویان برتر به ایجاد فرهنگ کار عمومی میان اعضا، و تشویق به حضور فعال

3ـ2ـ3ـ5ـ                       ؟

3ـ3ـ     سیاستهای ارزشیابی

3ـ3ـ1ـ              آیا به دانشجویان بر اساس همان معیارهای مصوب سال گذشته نمره دهیم؟

3ـ3ـ2ـ              معیارهای نمره دادن به سرگروهها چه باشد (قابلیت علمی، شرح صدر، پیگیری، توانایی مدیریت جلسه، فن بیان، جدیت)

3ـ3ـ3ـ              نمرۀ سر گروهها در دو سری داده شود و نمرۀ بیشتری به امتحان میان‌ترمشان اختصاص دهند.

3ـ3ـ4ـ              آیا بهتر نیست به دانشجویان ضعیف بگویید که در صورت فعالیت کلاسی پرتلاش، مرا راضی خواهید کرد که در نمرۀ نهایی تجدید نظر کنم؟

              انتخاب متن برای هر گروه

4ـ1ـ     تفسیر امام حسن عسکری

4ـ2ـ     تفسیر عیاشی

4ـ3ـ     تفسیر آلوسی

4ـ4ـ     التبیان شیخ طوسی

4ـ5ـ     تفسیر سافی فیض کاشانی

4ـ6ـ     نورالثقلین حویزی

4ـ7ـ     کنزالدقائق

4ـ8ـ     تفسیر قرطبی

4ـ9ـ     تفسیر طبری

4ـ10ـ تفسیر ابن ابی حاتم

4ـ11ـ تفسیر ثعلبی

4ـ12ـ شواهد التنزیل

4ـ13ـ تفسیر واحدی

4ـ14ـ تفسیر سمعانی

4ـ15ـ البرهان بحرانی

4ـ16ـ تفسیر رازی

4ـ17ـ تفسیر بیضاوی

4ـ18ـ البحر المحیط ابوحیان اندلسی

4ـ19ـ تفسیر ابن کثیر

4ـ20ـ تفسیر ابوالسعود

 

              برخی یادآوریهای مهم

5ـ1ـ     پیشنهاد می‌کنم گروهتان را طوری انتخاب کنید که غلبه با نیروهای توانا باشد.

5ـ2ـ     حتما افرادی را برگزینید که برای دیدگاههای شما ارزش قائلند.

5ـ3ـ     به افراد تأکید کنید که آنها را انتخاب کرده‌اید و برایشان فرصتی ایجاد کرده‌اید و در برابر، از آنها انتظار دارید.

5ـ4ـ     به هر کس بگویید به سبب برخورداری از چه تواناییهایی او را برگزیده‌اید و از او متقابلا چه انتظاراتی دارید.

5ـ5ـ     همه را نیاورید. بگذارید افرادی باشند که به دلیل ناتوانی در هیچ گروهی جذب نشوند و نسبت به آیندۀ شغلی خود پس از خروج از دانشگاه بیمناک شوند.

5ـ6ـ     حتما برای ترجمۀ یک متن، به سایر تفاسیر نیز مراجعه  داشته باشید (خیلی از تفاسیر فارسی، ترجمۀ متون عربی شما را هم در خود دارند).

5ـ7ـ     در هر گروه، افرادی مورد نیازند که هر یک، حد اقل یکی از این صفات را داشته باشند:

5ـ7ـ1ـ              آشنایی با عربی

5ـ7ـ2ـ              آشنایی با ادبیات فارسی

5ـ7ـ3ـ              نقاد و پرسشگر در مسایل اسلامی

5ـ7ـ4ـ              سخنور، برای ارایۀ نتیجۀ کار در کلاس در پایان دوره

              رایزنی برای انتخاب اعضای هر گروه، توسط سرگروهها

 

 

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

نشست دوم

خطوط کلی جلسه با دانشجویان برگزیدۀ کلاس

برای بهینه‌سازی کار گروهی با دانشجویان در درس تفسیر1

پنجشنبه، 19/ 7/ 1386

موضوع: به پایان رساندن تصمیمات ابتدایی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

              اعضا

1ـ1ـ     نظری به اعضای انتخاب شده توسط هر سرگروه و بررسی کارآیی گروه از دید سایران

1ـ2ـ     پرسش از سرگروهها در بارۀ مشکلاتشان در انتخاب اعضا

              پیش‌بینی سرگروهها در بارۀ آیندۀ طرح

2ـ1ـ     مشکلات احتمالی

2ـ2ـ     درصد موفقیت و فواید طرح

2ـ3ـ     نقاط قوتی که حصول آن تا حدود زیادی ممکن است

              جلسات عمومی

3ـ1ـ     هر دو هفته، یک جلسۀ مشترک، و هر هفته جلسۀ گروهی؟

3ـ2ـ     مکان تشکیل جلسۀ مشترک: 5 شنبه عصر، ساعت 13، مخزن مرجع کتابخانه

              اولین جلسۀ معارفه

4ـ1ـ     محل

4ـ1ـ1ـ              مخزن مرجع

4ـ1ـ2ـ              بخشی از حیاط دانشگاه؟

4ـ1ـ3ـ              بیرون: امکان ندارد؛ چون اردوی مختلط دختر و پسر در دانشگاه ممنوع است.

4ـ1ـ4ـ              داخل کلاس؟

4ـ2ـ     زمان

4ـ3ـ     برنامه‌ها

4ـ3ـ1ـ              معرفی سرگروهها توسط مدرس

4ـ3ـ1ـ1ـ                       در بارۀ شیوۀ کار

4ـ3ـ1ـ2ـ                       توانایی علمی سرگروهها و تجربه‌های کاری آنها در گذشته

4ـ3ـ1ـ3ـ                       معیارهای نمره دادن به اعضا

4ـ3ـ1ـ4ـ                       اختیارات سرگروهها

4ـ3ـ1ـ5ـ                       لزوم همکاری کامل با آنها

4ـ3ـ2ـ              سخنرانی سرگروهها

4ـ3ـ2ـ1ـ                       هر سرگروهی خود بیاید و خلقیات و برنامه‌هایش را بگوید.

4ـ3ـ2ـ2ـ                       متن درسی را که انتخاب کرده، و سبب این انتخاب را بگوید.

4ـ3ـ2ـ3ـ                       حتما با چند نفر هماهنگ کرده باشد که بعد از معرفی، به عضویت گروهش درآیند.

4ـ3ـ3ـ              پذیرایی (شیرینی دانمارکی + آب میوه؟)

4ـ3ـ4ـ              جلسۀ جدای هر گروه

4ـ3ـ4ـ1ـ                       جمع شدن اعضا با سرگروهها برای برنامه‌ریزی درون گروهی و توضیحات بیشتر

4ـ3ـ4ـ2ـ                       آشنایی سرگروه با اعضا

4ـ3ـ4ـ3ـ                       قول و قرار گذاشتن و خط و نشان کشیدن

4ـ3ـ4ـ4ـ                       توضیح سرگروه در بارۀ شیوۀ کارش و انتظاراتی که از اعضا دارد

              زمان جلسۀ مشترک خود ما برای رفع اشکال (پیشنهاد: هر هفته شنبه‌ها، 8ـ10)

              قطعی کردن منبع برای هر گروه

 

 

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

نشست سوم

خطوط کلی جلسه با دانشجویان برگزیدۀ کلاس

برای بهینه‌سازی کار گروهی با دانشجویان در درس تفسیر1 ـ 10/ 8/ 1386

موضوع: روشهای انگیزه‌بخشی به دانشجویان عضو هر گروه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

              طرح بحث

1ـ1ـ     از سرگروهها خواسته شد:

1ـ1ـ1ـ              گزارش دهند از آغاز طرح تا این زمان (حدود یک ماه) چه کرده‌اند.

1ـ1ـ2ـ              بگویند چرا در جلسۀ قبلی که قرار شد برای اعضا سخنرانی کنند، خودداری کردند؟

1ـ1ـ3ـ              صادقانه هر مشکلی هست بیان کنند، چه در گروه خودشان، و چه در سایر گروهها

1ـ2ـ     مشخص شد که در این مرحله مشکل اصلی انگیزه بخشی به دانشجویان در دو سطح است: هم خود سرگروهها و هم اعضا

              در بارۀ روشهای انگیزه‌بخشی به هر دو دسته، بحث شد.

2ـ1ـ     مقدمۀ اول

2ـ2ـ      

2ـ2ـ1ـ              در ممالک مترقی، تئاتر بلیتی گران دارد و منبع درآمد است؛ نه جایی برای سوبسید دولت، همچنین کتاب است و سینما و...

2ـ2ـ2ـ              در کشور ما همیشه باید برای مسایل فرهنگی خرج کرد و سرآخر هم بازدهی نبرد.

2ـ2ـ3ـ              از مشکلات ما در ایران این است که بلد نیستیم از طریق فرهنگ پول دربیاوریم و تنها باید برای آن هزینه کنیم.

2ـ2ـ4ـ              سؤال: آیا در ممالک مترقی، همۀ کسانی که پول صرف مسایل فرهنگی می‌کنند، انگیزه‌های والای انسانی دارند؟

2ـ3ـ     مقدمۀ دوم: طبقه‌بندی انگیزه‌ها

2ـ3ـ1ـ              انگیزه‌ها دو جورند: مادی و معنوی.

2ـ3ـ2ـ              انگیزه‌های مادی هم دو جورند: کم اهمیت و مهم.

2ـ3ـ3ـ              از یک حیث دیگر هم انگیزه‌های مادی باز دو جورند: ملموس و دور از دسترس.

2ـ4ـ     طبقه‌بندی انسانها:

2ـ4ـ1ـ              انسانها برخی خودشکوفایند و بیشتر انسانها البته چنین نیستند.

2ـ4ـ2ـ              عموم، انگیزه‌های مادی مهم دور را برای انگیزه‌های مادی کوچک ولی ملموس، هدر می‌دهند.

2ـ4ـ3ـ              از اینان توقع نمی‌رود به انگیزه‌های مادی دوردست بیندیشند؛ چه رسد به این که به معنویات بیندیشند.

2ـ5ـ     نتیجه‌گیری از مباحث:

2ـ5ـ1ـ              نمی‌توان از همگان انتظار داشت برای انگیزه‌های معنوی تلاش کنند.

2ـ5ـ2ـ              باید برای همین انسانها با همین روحیات، برنامه ریخت.

2ـ5ـ3ـ              => پس ما هم باید بکوشیم در کار گروهی خود، برای همه جور آدمی، همه جور انگیزه‌‌ای در همکاری با گروه ایجاد کنیم.

              پس از این مقدمه، با دانشجویان در بارۀ روشهای انگیزه‌بخشی به دانشجویان مختلف بحث، و این نتایج حاصل شد:

3ـ1ـ     انگیزه‌های مادی

3ـ1ـ1ـ              نمرۀ پایانی

3ـ1ـ2ـ              نمرۀ طول ترم

3ـ1ـ3ـ              اردو بردن گروه

3ـ1ـ4ـ              اخذ وجه عضویت از اعضا

3ـ1ـ4ـ1ـ                       انگیزه‌بخشی به اعضا، به سبب نگرانی برای هدر رفتن پول داده شده.

3ـ1ـ4ـ2ـ                       مصرف: مثلا در هر هفته برای گروه، امکانات پذیرایی حاصل شود.

3ـ1ـ5ـ              تقدیر در سایت مدرس از دانشجویان کوشا

3ـ1ـ6ـ              برقرار کردن ارتباط میان مطالب، با نیازهای علمی آیندۀ دانشجو

3ـ1ـ7ـ              چاپ حاصل کار برای ایجاد یک سابقۀ علمی و اعتبار برای دانشجویان در محیط دانشگاه

3ـ2ـ     انگیزه‌های معنوی

3ـ2ـ1ـ              شکوفایی استعدادهای فردی، و ایجاد این امکان برای دانشجویان با تواناییهای مختلف که استعداد خود را به کار اندازند.

3ـ2ـ2ـ              ارتباطات عاطفی دانشجویان و صمیمتهای درون گروهی

3ـ2ـ3ـ              ارتباطات عاطفی دانشجویان و مدرس

3ـ2ـ4ـ              دامن زدن به رقابت‌جوییها میان اعضای هر گروه و سرگروهها

3ـ2ـ5ـ              جدی جلوه دادن اصل کار برای دانشجویان توسط سرگروهها، و برای سرگروهها توسط مدرس

3ـ2ـ6ـ              ایجاد روحیۀ اعتماد به نفس در افراد:

3ـ2ـ6ـ1ـ                       این که «می‌توانند کارهای بزرگی کنند».

3ـ2ـ6ـ2ـ                       افراد گاه نزد برخی افراد، تنها برای این می‌روند که می‌توانند انرژی مثبت بگیرند.

3ـ2ـ6ـ3ـ                       ایجاد این روحیه، بویژه در سرگروهها، که:

3ـ2ـ6ـ3ـ1ـ                 در بیرون جامعه هم همین قدر توانایی مدیریت خواهید داشت.

3ـ2ـ6ـ3ـ2ـ                 موانعتان هم نوعاً همینهاست که در این کار تجربه کرده‌اید.

3ـ2ـ7ـ              ایجاد امکان رشد برای افراد

3ـ2ـ7ـ1ـ                       مثلا با ایجاد این امکان برای مسئول رایانۀ گروه، که تواناییش در کار با رایانه هم افزون شود.

3ـ2ـ7ـ2ـ                       برای این کار می‌توان برنامه‌ریزی کرد و بر حسب تخصص افراد، به آنها برنامۀ مفید داد.

3ـ2ـ8ـ              هویت بخشیدن به گروهها، مثلا با نام‌گذاری هر گروه، یا گرد آوردن افرادی خاص در هر گروه، یا هر کاری که گروه را تعین و هویت بخشد.

              حاصل بحث:

4ـ1ـ     گام بعدی

4ـ1ـ1ـ              باید دید به انگیزه‌های یاد شده، چه انگیزه‌های دیگری می‌توان افزود.

4ـ1ـ2ـ              باید دید هر یک از این انگیزه‌ها را نیز با چه ترفندی می‌توان ایجاد کرد.

4ـ2ـ     درخواست از سرگروهها: لطفا ایده‌های خود را در این زمینه مکتوب ارایه کنید. این ایده‌ها به نام تجربۀ تدریس، به نام خود شما در سایت قرار خواهد گرفت.

 

 

راهنمای پایگاه آخرین صفحات به روز شده